Vandag wil ek my blou skoene dra. Koos Kombuis, Naledi, 2018
Resensent: Marius Crous
Koos Kombuis skryf in die gedig “alles vergeel”(23) dat hy in sy vorige lewe onder meer ‘n rockster, ’n matroos en ’n doos van bellville-oos was. Verder aan in die gedig noem hy dat almal mettertyd “yesterday’s heroes” word en vergeet gaan word. Elders in “die reggemaakte huisman” (12) verwys hy na homself as iemand op “’n kruistog teen / middeljarigheid” en tipeer homself as “’n oorgewig, sekslose / reggemaakte huisman.”
Hiermee verwoord Kombuis die kern van sy jongste digbundel, Vandag wil ek my blou skoene dra, (Naledi, 2018). Waar hy voorheen die alternatiewe en uitdagende digter-musikant was, is hy nou middeljarig en vervelig en al rebelsheid wat oorbly, is om in geforseerde verset te kom teen Calvyn en die godsdiens – nes sy karakter Ds Theuns Opperman in Raka, die roman.
Wat die titel en die voorbladontwerp betref, merk hy in ’n onderhoud teenoor René Bohnen op: “Dalk is hierdie kommen skoene juis die perfekte metafoor om te verduidelik wie ek nou is en wat vir my deesdae, op die ouderdom van 63, belangrik is?”
Die uitgewer het seker ook gedink hulle gaan hier ’n scoop hê met Koos Kombuis se “ryp-word-bundel” wat hy sy geskenk aan homself noem. Dit is ook sy eerste bundel in twintig jaar en hierin voel hy soos ’n wafferse “don quichot op sy malteserpoedel” (12) wat windmeule bestorm. In “ek lê nou anders” (18) beskryf hy dat hy tot selfinsig gekom het:
ek is nou ’n mens
vir die eerste keer.
ek loop dieselfde pad as altyd
maar sonder
al daai seer.
Maar helaas, die ouderdom en die voorskrifte van die “diktatuur van dig” (6) het hom ingehaal. Tam beelde, geykte en vreemde beeldspraak (“weer sonsopkomste brei soos ’n nuwe trui”), oordadige alliterasie, rymdwang en dieselle ou storie, oor en oor. Vergelyk die volgende:
dankie heer,
dankie meneer,
ek bedank u al hoe meer
vir die soveelste keer
vir hierdie goeie weer
hierdie groot gebeur. (1)
Selfs die satiriese inslag van die verse is nie skerp genoeg nie. Soms is die taalgebruik te omslagtig vir ‘n gevestigte digter. Waarom tog skryf oor die “pleine van ongeregtigheid” of die “spelonke van vergete individualisme”? Of ’n gedig soos “soos ’n mens” (28) kan net as ’n parodie gelees word, want ernstig kan mens dit beslis nie opneem nie:
wat ’n voorreg
om net te lewe!
een asemteug op ’n slag,
van dag tot dag
sonder stres of strewe,
so ewe
net as mens
voort te bestaan
in hierdie godgegewe
staptog
onder son en maan!
Kombuis is bekend vir sy spot met die geskiedenis, die politiek en met die fatsoenlike burgery; met resensente en akademici en hoogdrawende taal. Maar die spotskrifte in hierdie bundel het mens al elders teëgekom.
Benewens ’n bestekopname van sy lewe is daar ook in die bundel heelwat selfspot en selfrelativering en die kenmerkende ontnugtering met die ouderdom. Dit verwoord hy in die slotgedig “dis my laaste gedig …” soos volg:
ek is klaar gewroeg
genoeg gespoeg
verby geswoeg
lewensmoeg
en grys gebaard. (47)
Onlangs het Koos Kombuis op klyntji.com genoem dat daar meer resensente en resensies moet wees, want anders gaan daar geen “intelligente gesprek en ‘n warboel lewendige en ingeligte opinies” wees nie en “alles [sal] mettertyd vervlak tot blote geraas of hoogstens entertainment. Soos wat inderdaad al lankal begin gebeur het met ‘n te groot persentasie van Afrikaanse musiek.” Myns insiens som dit die aard van sy jongste digbundel ook op, veral die gedeelte oor die “entertainment”, want dit sal sy getroue volgelinge in hierdie bundel aantref.