’n Gewilde Duitse luisterlied uit die twintigste eeu
Duitsland was in 1945, aan die einde van die Tweede Wêreldoorlog, nie net fisies en ekonomies verpletter nie. Ook polities en moreel was die Duitsers platgeslaan.
Hulle land was in vier verdeel. Elke deel was onder beheer van ’n ander lid van die Geallieerde Lande wat die Derde Ryk van Adolf Hitler help verslaan het.
Binne vier jaar is hierdie vierdeling vereenvoudig tot ’n gebied met ’n kapitalisties-demokratiese bedeling aan die een kant, en ’n gebied onder sosialisties-kommunistiese beheer aan die ander. Die Bundesrepublik Deutschland het gestaan teenoor die Deutsche Demokratische Republik. Anders gestel: Daar was ’n Wes-Duitsland en daar was ’n Oos-Duitsland.
Berlyn, wat geografies binne Oos-Duitsland geleë was, was eweneens in twee geskeur: Wes-Berlyn, Oos-Berlyn.
G’n wonder dat Duitsers gevoel het dat die werklikheid eintlik te verskriklik was om in die gesig te staar nie – dat dit beter is om in illusies en drome weg te vlug. “Illusionen” (Duits vir “illusies”, oftewel “hersenskimme”) is ’n lied geskryf deur Friedrich Meyer en Fritz Rotter. Dit is in 1952 op plaat vasgelê deur Hildegard Knef. Hoewel as liefdeslied benut in die film Illusion in Moll (ook uit 1952), druk dit iets van die destyds heersende ontvlugtingsdrang, maar ook wanhoopgevoelens, treffend uit – in strakke eenvoud en met herhalings wat aandoen asof hulle (self-)oorredend wil wees. Die weergawe hier vertaal, is korter as die oorspronklike liedteks; dit kom egter ooreen met die een wat deur Knef op plaat vasgelê is.
Tussen hakies: Hennie Aucamp (in Woorde wat wond. Geleentheidstukke oor randkultuur, Tafelberg, 1984: 9; en in Koffer in Berlyn. Essays oor kabaret, Protea Boekhuis, 2013: 232) wys uit dat Knef self die skepper van voortreflike liedtekste was. Hy meld ook (2013: 119–120) dat sy ’n tiener was toe die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek het; haar opleiding as aktrise en sangeres het soms letterlik in bomskuilings plaasgevind. “Sy moes later vir haar ’n Berlyn uit fragmente opbou,” sluit hy af.
Illusionen
Deine Augen folgen mir
Irgend etwas denkst du dir
Sind es Wünsche? Ist es mehr?
Was auch immer in dir vorgeht, freut mich sehr
Illusionen
Illusionen
Sind das schönste auf der Welt
Illusionen
Illusionen
Sie sind das was uns am Leben hält
Illusionen
Sich belohnen
Ohne Zweck und ohne Sinn
Nur nicht denken
Sich verschenken
Denn wer weiß, wer weiß wo ich schon morgen bin
Illusionen
Illusionen
Sind das schönste auf der Welt
Illusionen
Illusionen
Sie sind das was uns am Leben hält
Illusionen
Sich belohnen
Ohne Zweck und ohne Sinn
Nur nicht denken
Sich verschenken
Denn wer weiß, wer weiß wo ich schon morgen bin
Nur nicht denken
Sich verschenken
Denn wer weiß, wer weiß wo ich schon morgen bin
- Teks en musiek: Friedrich Meyer & Fritz Rotter (oorspronklik op 78rpm-plaat vasgelê, soos vertolk deur Hildegard Knef in die film Illusion in Moll, 1952; daardie opname kan by, onder andere, die volgende internetskakel beluister word: https://www.youtube.com/watch?v=IqJqpGWJKAI).
***
Hersenskimme
Jou twee oë bly op my
Dis of jy gedagtes kry
Wens jy sommer? Flikflooi jy?
Wat daar ook al in jou omgaan, maak my bly
Hersenskimme
Hersenskimme
Laat iets moois uit dít als blom
Hersenskimme
Hersenskimme
Wil selfs lewensdrif op dreef laat kom
Hersenskimland
Jou-self-vind-land
Sonder “lot” en sonder “sin”
Net nie dink nie
Twee maal dink nie
Want wie weet waar ek my môre gaan bevind
Hersenskimme
Hersenskimme
Laat iets moois van alles kom
Hersenskimme
Hersenskimme
Wil ’n lewensdrif op dreef laat kom
Hersenskimland
Jou-self-vind-land
Sonder “lot” en sonder “sin”
Net nie dink nie
Twee maal dink nie
Want wie weet waar ek my môre gaan bevind
Nee, nie dink nie
Jou bedink nie
Want wie weet waar ons ons môre gaan bevind