“Life by its very nature is dialogic. To live means to
participate in dialogue.”
― Mikhail Bakhtin
I
Die onrus én ongelukkigheid oor Edwin Cameron se toespraak by Wilgenhof aan die Universiteit van Stellenbosch maak opslae. Hy het in sy hoedanigheid as voormalige primarius gepraat en nie as regter óf voormalige kanselier nie.
https://www.netwerk24.com/netwerk24/nuus/aktueel/us-reageer-cameron-se-uitlatings-oor-wilgenhof-betreurenswaardig-20250801 Besoek 4 Augustus 2024
Sy toespraak is ‘n oomblik wat beskou kan word as karnivalesk, via Mikhail Bakhtin, die Russiese teoretikus. Daardie moment wanneer reëls oortree word en hiërargieë ineenstort.
Humor, parodie én uitbundigheid is part en deel van dié proses. Via Rabelais en Bakhtin se siening van heteroglossia.
Dit is uiteraard nooit aangenaam as jy aan die ontvangkant staan nie. Maar dit wys altyd op vooroordele én stereotipe denke.
‘n Jonger geslag (ook swart studente) is gelukkig in Wilgenhof, ten spyte van die aannames wat gemaak is. En ‘n voormalige rektor en die huidige kanselier se dubbelpratery rondom dié kwessie kom weer aan bod.
Hier is die toespraak:
https://www.politicsweb.co.za/opinion/what-lay-behind-the-antiwilgenhof-crusade–edwin-c Besoek 3 Julie 2025
II
Mikhail Mikhailovich Bakhtin (1895 – 1975) die gesiene teoretikus is hier ‘n baken. Sy werk oor Dostojefski is besonder uitstekend en sy impak op moderne literatuurteorie beduidend. Die konsep polifonie is van belang. Freudianism (1927), The Formal Method in Literary Scholarship (1928), Marxism and the Philosophy of Language (1929) en Rabelais and His World (1965) is van sy bekendste werke.
In die Afrikaanse literatuurkritiek het onder andere Ronel Foster en Louise Viljoen al uitstekende referate gelewer oor sy werk.
https://www.britannica.com/topic/Carnival-pre-Lent-festival Besoek 3 Julie 2025
III
Wat behels die karnivaleske?
Die geveg tussen Karnival en Lent. Pieter Brueghel, De Oude (1569).
‘n Subvertering van die huidige orde en dikwels kom die profane ook aan bod. Ook ‘n ruimte waar klas- of standverskille uitgewis word. Met uitbundigheid en skatologiese verwysings.
In films word die karnaval gebruik om karakters te ontmasker, soos in The Wings of the Dove (1997), daardie verruklike film van Iain Softley, gebaseer op Henry James se teks. Helena Bonham Carter, Linus Roache en Allison Elliott in die hoofrolle. Met Charlotte Rampling as Aunt Maud.
Dit speel af o.a. in Venesië, die stad van maskers en karnaval.
|
The Wings of the Dove
|
III
In 2014 publiseer T.T. Cloete ‘n bundel Karnaval en Lent, die jolige en grensoorskydende dimensie geplaas teenoor die vastyd. Die tyd van onthouding.
Lent (voor Paastyd) word gevier deur Katolieke, Anglikane, Lutherane, Metodiste, Presbiteriane en sekere Baptiste.
Cloete, die meester van die jukstaposisie, ondersoek die spel tussen die hoë en die lae vlakke van menswees. ‘n Man van teenstrydighede: digter én teoretikus; ‘n weerlose, dog sterk mens.
Hier praat hy met Marlies Taljard oor die bundel:
https://versindaba.co.za/2014/03/04/onderhoud-met-tt-cloete-2/ Besoek 4 Augustus 2025
ons gewete
ons skryf nie gedigte nie
hulle is ons
hulle kondig hulle by ons ongenooid
sonder afspraak aan
voor ons húlle ooit verwag
weet gedigte hulleself vooruit
dikwels lap hulle teen ons sin alles uit
hulle is ons toesighouers en gewete wat vir ons weet
hulle dwing ons om oop te praat wat ons graag verswyg
of stilweg ontken in ons alledaagse toepraat of vergeet
(“ons gewete”, 150)
En dan:
“die gedig wil die geveg tussen karnaval en lent
in ’n onbesliste gewapende stilstand op die ou end
in taal besweer”
IV
‘n Toespraak, ‘n film én digbundel illustreer vanuit verskillende hoeke die mag van die karnavaleske.
Verskillende inval- of aanvalhoeke, kan ‘n mens aanvoer.
Verby die “toepraat” na die oopmaak. Die afruk van maskers:
“Carnival is a pageant without footlights and without a division into performers and spectators. In carnival everyone is an active participant, everyone communes in the carnival act. Carnival is not contemplated and, strictly speaking, not even performed; its participants live in it, they live by its laws as long as those laws are in effect; that is, they live a carnivalistic life. Because carnivalistic life is life drawn out of its usual rut, it is to some extent “life turned inside out,” “the reverse side of the world” (‟monde à l’envers”).”
― Mikhail Bakhtin
Joan Hambidge
Kaapstad
Augustus 2025
Bronne:
Bakhtinhttps://www.goodreads.com/author/quotes/3858028.Mikhail_Bakhtin?page=3
Besoek 4 Augustus 2025
Cloete, T.T. 2014. Karnaval en Lent. Kaapstad: Tafelberg.
Dentith, Simon. 1995. Bakhtinian Thought: An introductory reader. Londen: Routledge.
https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9781134814008_A24933371/preview-9781134814008_A24933371.pdf Besoek 4 Augustus 2025
Lodge, David. 1988. Modern Criticism and Theory – A Reader. New York: Longman.