Carlos Drummond de Andrade was ‘n Brasiliaanse reus, ja, maar hy was nie die enigste een nie. Manuel Bandeira (1886-1968) was eweseer ‘n baie belangrike Brasiliaanse digter. Soos Andrade het Bandeira (in laasgenoemde geval na ‘n lang verblyf in Europa) in die 1920’s bygedra tot die Modernistiese Beweging in die Brasiliaanse digkuns. Soos Andrade was hy egter ook meer as net ‘n verteenwoordiger van ‘n beweging of ‘n modegier. Wikipedia (waar ek die biografiese informasie gekry het) stel dit so: ‘Bandeira’s poems are of a unique delicacy and beauty.’
Manuel Bandeira is vroeg reeds met tuberkulose gediagnoseer en het sy lewe lank met swak gesondheid gesukkel — iets wat tematies in vele van sy gedigte neerslag gevind het. Weereens die wyse bydraer tot Wikipedia: ‘His delicate health affected his poems, in a manner similar to the last poems of Jorge Luis Borges. Many of Manuel Bandeira’s poems depict the limits of the human body.’ Dit is dalk een van die redes waarom ek so baie van Bandeira se gedigte hou: hierdie gevoeligheid vir die moontlikhede en beperkinge van die menslike liggaam — bron van sensuele plesier, ja, maar uitgelewer aan aftakeling, siekte en dood.
Nie dat Bandeira die temas van siekte en liggaamlike verval op melodramatiese, sentimentele of voorspelbare maniere ontgin nie. Glad nie. Bandeira bekyk die liggaam, daardie ‘knaend falende masjien’ (om Etienne van Heerden aan te haal), met ‘n wrang maar tog deernisvolle glimlag. Lees maar net hierdie uitstekende gedig (vertaal deur A.B.M. Cadaxa) om te sien wat ek bedoel:
Pneumothorax – by Manuel Bandeira
Fever, hemoptysis, dyspnea and night sweats
The whole life that could have been
And was not
Cough, cough, cough
He sent for a doctor
‘Say thirty three’
‘Thirty three, thirty three, thirty three’
‘Inhale’
‘. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .’
‘You have a cavity in the left lung and the
right lung is infiltrated’
‘Do you believe, doctor, that we could try
a pneumothorax?’
‘No, the only thing to do is to play
an Argentinian tango’