Charles Ducal – Alsof ik er haast ben
Die dag sprak de leraar over lolo ferrari.
Hij noemde haar een tempel, een troonzaal
een abattoir
Omdat geen van ons ingewijd was
riep hij haar verschijning op
in de taal,
De zevendelige reeks is te lezen in Alsof ik er haast ben, waarin de bundels die de Vlaamse Ducal tussen 1987 en 2012 publiceerde zijn opgenomen. Erg bekend is Ducals werk over landsgrens nooit geraakt, ondanks optredens op de Nacht van de Poëzie of Poetry International. In Vlaanderen daarentegen geniet hij een behoorlijke populariteit. En dat is gezien zijn poëzie niet zo verwonderlijk.
Ducal is een zanger van veelal verstaanbare liedjes. Van menselijk onvermogen, angsten, verlangens en dromen – verheven of platvloers – maakt hij gedichten waarin al die gevoelens evengoed flink op de hak genomen kunnen worden. In Het huwelijk bijvoorbeeld, waarmee hij zijn debuut in de dichtkunst maakte, zagen we een wat sullige man zijn entree maken, overdag gekleed door zijn vrouw gekleed, maar ‘s nachts in pyjama met doorhangend kruis. Elschottiaanse taferelen tekenen zich af in dit huwelijksleven: ‘Hij buigt zich naar haar weke hals/ en denkt: nu even ongenadig wezen./ Vingers om de nek. Hij weet het zeker./ Maar het volgende gebaar is alweer vals.’
Ducal begon vormvast en heeft dat in de loop der jaren niet losgelaten. Aaneengehecht door rijm en klank zijn er in zijn regels zelden haperingen in ritme of metrum te vinden. Al zijn er momenten waarop de dichter zijn rijm ‘een tang om mijn verrekte schedel’ noemt, de vorm is er om een onzekere wereld bijeen te houden. Om een angst voor mislukking in de hand te houden, of onevenwichtige relaties tussen man en vrouw, soms moeizame familieverhoudingen, het geloof – ook zijn onderwerpen is Ducal in de loop der jaren trouw gebleven. En poëzie is het middel om die bestaande, geleefde werkelijkheid te herscheppen in taal. Niet voor niets keert het dichterschap, het woord, de taal in veel gedichten terug.
Charles Ducal rekt de taal niet op, legt de haar niet op de pijnbank, zoals ook zijn beelden meestal dicht bij huis blijven. Hoewel. In zijn eveneens opgenomen meest recente bundel Toegedekt met een liedje staat ook de cyclus ‘School der pornografie’, waar een man als stapt hij een sprookje binnen, de wereld van internetporno betreedt. Gedichten hebben obscure titels als ‘www.doglove.com’ of ‘www.openwide.com’, verwijzend naar de handelingen die er op de betreffende sites zoal door vrouwen worden uitgevoerd. Weinig poëzie, misselijkmakend vooral: ‘‘Op deze diepte is er geen schaamte./ Een mond kauwt op een maandverband.’ Ducal maakt er geen obscene peepshow van, en belicht vooral de donkere kanten van het zelf, van de mens. Als een zanger met een raspende stem.
Klassiek
Tucht stemt de taal. Het kind zwijgt,
ineengekromd in de longen, bang
als een vraag. De mond spreekt Latijn,
machinaal. Knookhanden strelen het haar,
plaatsen het hoofd op de lessenaar
als een voorbeeld, een glazen bol.
Kleinere hoofden scanderen het na.
Opgerold in het oor zingt een rapport
van volmaaktheid. Het kind zwijgt,
gestold in de borst, een antwoord
op alle blikken. Later schrijft het,
klassiek gevormd, mijn gedichten,
en raakt niet ontspoord.
www.brutalviolence.com
Wij kunnen dit de naam gruwel geven.
en het vloeibaar gezang van de zwepen.
Een vrouw huilt, zij huilt goed
losgemaakt van de imperatieven
door een onzichtbare leidstem verstrekt
die straks wordt toegedekt met een liedje:
Warum betrübst du dich, mein Herz?
Maar het is maar een proefje, een studie,
een onschuldige oefening van de lens:
het hooggehielde, geschminkte, gemanicuurde
dat ons kunstzinnig maakt voor geweld.
Er zijn de laarzen, er is bloed
Charles Ducal – Alsof ik er haast ben. Gedichten 1987-2012. Atlas, 2012, ISBN 978904502079, 39,95 euro, 416 pagina’s
Deze recensie verscheen eerder in Trouw