I
So lui die gedig “Zodra ik begin te gaan” van Hans Faverey.
Zodra ik begin te gaan,
reis ik ergens heen
en kom tot waar het daar is.
Daar is het dan: dit is het.
Een veelkoppig monster leunt
tegen een heuvel en neemt
een afwachtende houding aan.
Uit geen der koppen komt vuur.
Ongemerkt ga ik op in wat
plaats vindt. Voorovergebogen
over een bron schijnt het alsof ik
ga drinken. Eenmaal thuisgekomen
begroet ik mijn huis en lijk
zo verkwikt geraakt.
Uit: Gedichten 1962-1990
De Bezige Bij, Amsterdam
Hierdie gedig beslaan veertien reëls en boots uiterlik die sonnetvorm na.
Dit is egter nie ‘n konvensionele sonnet nie. Die drie vorme, die Petrarcaanse sonnet (oktaaf en sekstet), die Spenseriaanse sonnet (3 kwatryne en ‘n koeplet) en die Shakesperiaanse sonnet (3 kwatryne en koeplet) bestaan in die leser se gemoed.
In eerste vorm is die rympatroon abbaabba cdcdcd en in die tweede vorm abab bcbc cdcd ee en in die derde vorm abab cdcd efef gg. (Cuddon: Dictionary of Literary Terms and Literary Theory, 895).
Dit is egter ‘n digter wat besin oor die skryfproses: hy gebruik die idee van reis as metafoor vir die skyfproses wat hom konfronteer met sy monsters (of demone). Daar is geen vuur nie en dit is asof die digter nadink oor die inspirasie. Hy vind ‘n bron:
Voorovergebogen
over een bron schijnt het alsof ik
ga drinken.
Dit wil voorkom asof hierdie bron wat hy geskep het so helder is asof hy daaruit sou kon drink. Met die terugkeer in sy huis, is hy verkwik deur die skryfproses.
Die stanza is letterlik ook ‘n kamer in Italiaans, maar eweneens ‘n strofe.
Digters is immers bewus van konvensies – nes lesers. Vikram Seth het in The Golden Gate (1986) ‘n roman geskryf wat 13 hoofstukke en 590 sonnette beslaan met sy biografiese nota ook in sonnetvorm. Hiermee beweer Cuddon tereg op bladsy 900 het ‘n boek geskryf wat elegies, komies, satiries én parodies is.
Die parodie as stylfiguur is nie net snaaks of een van ontmaskering nie. Dis eweneens om ‘n bepaalde vorm na te boots, soos ons hier sien.
II
In die versameling vind ons die volgende gedig wat ‘n duidelike besinning van die skryfproses weergee:
Een vooravond zoals het hoort.
Binnen is het niet minder aangenaam
dan buiten. Ik denk aan weinig,
aan niets in het bijzonder.
Weer wordt het nu. Het is nu al bijna
geen vooravond meer. Spoedig is het
donker: dan doe ik mijn bureaulamp
aan. Geweest – veertien dagen
na de langste dag. Nog genoeg
blanco papier. Later word ik
dronken dan vroeger.
Uit: Verzamelde gedichten
De Bezige Bij, 1996
Die digter het genoeg papier om sy ervarings en indrukke op te skryf. Weer eens die tipiese dromende denke van die digter wat assosiatief alles opskryf: die opposisie tussen binne en buite; met tyd wat aanbeweeg: spoedig word dit donker; hierom word die lamp aangeskakel. Ofskoon hy aan niks dink nie, ervaar die leser sy ennui (selfs wanhoop) met die woordspel tussen donker en dronken.
Die beweging tussen donker en lig aktiveer weer eens die spel tussen inspirasie en die uiteindelike gedig wat tot stand kom.
Die paradoks van niks wat iets (‘n gedig) tot stand bring.
En die nou teenoor die veertien dae na die langste nag …
Die sogenaamde “zomerpunt” (21 Junie op die Noordelike halfrond; 21 Desember op die Suidelike halfrond). Die son, lees ons verder, maak ‘n ellips. 1.
Is die spreker besig om iets (of iemand) te probeer vergeet? Het hulle mekaar veertien dae laas gesien ná die langste dag? Die tydsaspek is opvallend: vooravond, nu, spoedig, veertien dagen, vroeger …
‘n Tydsbeheptheid is dikwels gekoppel aan ‘n einde (afloop van ‘n verhouding). ‘n Afdeling heet drempels (liminaliteite / oorgange).
Dit is dan die bekoring wat hierdie verse inhou, omdat hulle so geheimsinnig en ontwykend is.
Joan Hambidge
31 Maart 2023
Bronne:
Cuddon, J.A. 1991. Dictionary of Literary Terms and Literary Theory. Londen: Penguin.
1.De term langste dag is een aanduiding voor de dag in het jaar op de Aarde met de langste tijd tussen zonsopkomst en zonsondergang. Op het noordelijk halfrond van de aarde valt deze dag elk jaar rond 21 juni en wordt deze dag zomerpunt genoemd. Op het zuidelijk halfrond is het omgekeerd; daar valt de langste dag omstreeks 21 december. Dit artikel beschrijft de langste dag verder vanuit het gezichtspunt van het noordelijk halfrond.
De langste dag valt niet steeds precies op 21 juni. In 2005 was het bijvoorbeeld inderdaad op die datum, maar meestal is het een of twee dagen eerder en een enkele keer op 22 juni. Met langste dag wordt niet de lengte van het etmaal bedoeld (want die blijft 24 uur), maar de tijd tussen zonsopgang en zonsondergang.
Dat de tijd ertussen het langst is, wil niet zeggen dat op die dag de vroegste zonsopkomst en de laatste zonsondergang plaatsvinden, want deze vallen niet samen. Dit wordt veroorzaakt doordat de baan van de aarde om de zon geen perfecte cirkel maar een ellips vormt (met het aphelium in juli). In 2005 kwam de zon het vroegst op op 17 juni en ging het laatst onder op de 25e. Er zitten acht dagen tussen deze twee momenten. In het midden van die periode is het verschil tussen zonsopkomst en zonsondergang het grootst. Het plaatje, dat geldt voor 2005 voor een plaats in het midden van Nederland, maakt deze periode aanschouwelijk.
De langste dag is ongeveer de dag waarop de zonnewende (zomerwende) plaatsvindt. Dit zomerpunt is het noordelijkste punt van de schijnbare zonnebaan (ecliptica). Deze gebeurtenis luidt het begin van de astronomische zomer in.
De kortste dag valt in de dagen rond 22 december.
https://nl.wikipedia.org/wiki/Langste_dag Besoek 31 Maart 2023