I
Met ‘n omweg, so het T.T. Cloete ons geleer, kan bysake die aandag trek op hoofsake.
In Rudie van Rensburg se speurverhaal Enigma is dit presies wat gebeur.
In hierdie krimi begin die skrywer om alles te situeer in Antwerpen, die tweede grootste stad in België. ‘n Stad waarin die Middeleeue teenoor die moderne wêreld geplaas word. Ook ‘n stad van drugs-smokkelary …
Stede het persoonlikhede. Sommige stede laat jou koud; ander weer praat met jou. ‘n Mens sou ‘n hele studie kon doen oor Amsterdam: Van Wyk Louw, Sheila Cussons, Elisabeth Eybers, Lina Spies, fanie olivier, Marlene van Niekerk …
Hier is Sheila Cussons:
Aandenking
‘n Sneeunag op ‘n bank langs ‘n blink kanaal
– ‘n eensame sneeu –
klein liggies bo wat stadig laer na Schiphol sweef
– die gordels is al vas –
ons voetvalle nánag oor die leë plein
– die leë wind onthou –
‘n laaste tram wat na sy skuur toe skreeu –
na al die jare waarom
dié soet pyn?
Hierdie gedig opgeneem in Verf en vlam (1978).
‘n Verruklike gesprek met Tristia en die bekende nommer X:
Jy‘t weggegaan en jy bewoon
‘n silwer herberg in die sneeu
jou vensters kyk nog elke nag
met drie blink oë na die plein
(…)
II
Onthou is die dag wat breek – ’n Digterlike huldigingsbundel (saamgestel deur Alwyn Roux en Neil Cochrane) gee verskillende perspektiewe op Lina Spies se digkuns.
Hier is ‘n digterlike gesprek oor Amsterdam:
Dietloff van der Berg
Ingang 2008
Vir Lina Spies
In gesprek met “Impasse 1978”
In Amsterdam ry ons op die tram
van Willemsparkweg na die Station
verby die eerste ontluikende tulpe
in die Vondelpark waar twee kinders speel
by swane wat in spieëlbeeld op die water spikkel
en daar word met groot handgebaar
oor die selfoon hangend aan die paal
verduidelik vir wie ook al wil hoor
“en de slapeloze nachten”
wat soos ’n spies die hart deurboor,
want daar word nou nooit meer
’n liefdestem oor die handyfoon gehoor.
Dan as ek haar vasvang as ons
daar by die Oude Kerk verby
met die skielike rem by rooiligstrate
balans verloor, val dit duidelik op my oor:
“Weet jy in watter mate
jy geseënd is om verby De Wallen
op reis te wees in ’n stad met gragte
met ’n mens met wonderbaarlike ledemate.”
Van der Berg aktiveer ook Elisabeth Eybers se bekende “Twee kleuters in die Vondelpark”.
Die gedig word ‘n gesprek met twee vrouedigters én ‘n gesprek wat aangehoor word op die tram. ‘n Kritiese opmerking oor hoe selfone stilte en privaatheid verdring:
oor die selfoon hangend aan die paal
verduidelik vir wie ook al wil hoor
“en de slapeloze nachten”
wat soos ’n spies die hart deurboor
Die “spies wat die hart deurboor” is ‘n slim verwysing na Lina Spies se bekende gedig “Drie laelandse verse vir die nie-ontvangene nooit-geborene” uit Digby Vergenoeg (1971) oor kinderloosheid:
en die swaard was alleen maar deur my hart,
nooit in my skede nie:
Wat gebeur nie alles in hierdie gedig nie. Ons reis saam met die digter Dietloff van der Berg en die “ons” word nou die lesers wat hy betrek.
Die gedig as plattegrond.
Willemsparkweg – Station – Vondelpark – Oude Kerk – Wallen – gragte
Beweging tot park (sentrum) en gragte.
Bakens, maar terselfdertyd kommentaar op die religieuse dimensie én verval.
Hier aktiveer die digter Van den Berg sy eie spirituele verse.
Tulpe en swane is ook bekende simbole van hierdie stad.
Ingang is die titel van hierdie vers wat in gesprek tree met Impasse.
En aan wie behoort die wonderbaarlike ledemate? Besluit self.
III
In Harold Bloom se A map of misreading (1975) en sy bekende Agon: Towards a theory of revisionism (1982) sien hy die leesaksie as ‘n “mapping” teen voorgangers en revisie.
Misreading ten einde jou eie identiteit te vind as digter. Die ewige worsteling met die kanon en ander digters.
Die gedig as plattegrond met Van der Berg as sentrum wat uitwaaier na ander digters en die stad. En Van der Berg weet wat hy doen. Hy het immers ‘n vers oor Jacques Derrida geskryf:
Derrida
9 Okt. 2004 vir Liz
Hierdie dag by die nuus oor Jacques
sien ek jou gesig tragies in sigself
aftraan tot die self-insig dat die meester
dood is
vir jou wat telkens om Ingrid Jonker
se bedoeling dekonstruktief te agterhaal
jouself genadeloos oopvlek om uit die digte skeur
tussen woorde self vir elke sel
nuwe lewe te verwek,
sal ek genadiglik bly hamer
tot my woorde stigmaties bly klou
aan die holtes van jou ongelooflik
verwonderende hande en voete:
al word ons selle elke dag afgebreek
is daar meer aan die lewe
as verlies tot die dood.
Kon ek jou net met my woorde raak
maar jy raak daardeur ontstig
met net die kromming van jou gladde rug
op my gerig en spartel ek
teen die holte van jou stiltes
tot my woorde stuk-stuk
in rekonstruksie van die vers verskyn
sonder om werklik vir jou te beteken
daar is nog liefde oor
want al is my woorde versigtig geformuleer
laat jou hartseer jou weier om te hoor
en dekonstrueer jy dit
tot die derridiaanse postmoderne insig:
daar was toe al die tyd niks om te sê nie
wat die teks nie weerlê nie.
https://versindaba.co.za/2025/05/14/resensie-feesmaalgang-dietloff-van-der-berg/ Besoek 27 Julie 2026
‘n Ingang. ‘n Deur wat oopmaak na Lina Spies en teorie.
Bronne:
Bloom, Harold. 1982. Agon: Towards a theory of revisionism. New York: Oxford University Press.
– 1975. A map of misreading. New Haven: Yale University Press.
Joan Hambidge
Kaapstad
27 Julie 2026