Bester Meyer. Voëls se Lewensmiddele?

The language is the property of the people. Each derives its unity from the other. For if language has a body and a system, they inhere in the people assembled and “bodily” united: “It is a people in a body that makes a language . . . . A people is thus the absolute master of the spoken language, and it is an empire they possess unawares.” To dispossess the people of their mastery of the language and thus of their self-mastery, one must suspend the spoken element in language. Writing is the very process of the dispersal of peoples unified as bodies and the beginning of their enslavement – “Of Grammatology”, Jacques Derrida.

 

Elke geskrewe woord dra ʼn deeltjie Godheid met hom saam. Iets wat anderkant die stilte

–anderkant die passasie– lewe gekry het, en nou ín ʼn nuwe teenwoordigheid kom koer van ʼn ander-se teenwoordigheid met die doel om ʼn waarheid daar te stel of oor te dra. ʼn Waarheid wat nie aan die woorde (bloot in hulle vorm as teken/s) van die geskrif kleef nie maar eerder aan hulle (eie) ding-heid. Ek dink dit is Antjie Krog wat êrens geskryf of gesê het om te lees is om te skryf (en vice versa, natuurlik óók). En derhalwe, soos wat ons stories en dit wat ons as gedigte beskou (of nie beskou nie) herskryf of herlees word; soos wat die geskrewe woord oorvertel of toegelig en/of vertaal word, vind daar in ʼn mindere of meerdere mate ʼn verdoeseling van oorsprong plaas, maar tog is dit dáár. Soms is daar egter ook vir die skrywer of vertaler of oorverteller of manipuleerder of digter (of hoe dit ook al sy) ʼn kennis-making met sy rol as verkleurmannetjie—om transformasie daar te stel. Hierdie transformatiewe stem word in die taal van woorde uitgedruk in ʼn poging om die in-kennige waarheid te simuleer of na te boots. Dít wat enige geskrif (letterkundig of andersins) sy skoonheid gee, lê gesetel: 1) in hierdie die waarheid; en 2) die suiwerheid van die nabootsing.

Soms is daar verskillende opinies en sienswyses oor wat hierdie waarheid of suiwerheid moet behels; waaruit dit moet bestaan; of wat dit moet voortbring om as ʼn goeie geskrif geag of geklassifiseer te kan word—óók, wanneer die geskrif waardig genoeg geag kan word om as letterkundig benadruk te word; of wanneer dit goed genoeg gepoleer en afgerond is om aan sekere styl- en stelreëls te voldoen. Reglemente. Reglemente. Dit is asof  ʼn mens tog net moet doodseker maak dat wanneer jy kom branderplank ry tussen die Kaapse branderplankryers, dat jou plank met die regte waks gepoets is— tóg ry almal dieselfde ou see se golwe. Maak opinies oor die waarhede of suiwerhede (of dan nie-suiwerhede) werklik saak? Is ʼn hiërargie vir die geskrewe woord se estetika werklik ʼn noodsaaklikheid?

Sekerlik is daar ʼn groter verantwoordelikheid op die digter of skrywer om die vraag van “wat is” en “waarom is” te beantwoord, en tot op die been toe oop te vlerk. Om op te staan vir die wat as gevolg van die dae gister –maar meer belangrik– nou, in lig van vandag se status quo, lafenis sal kan vind met die gespreek en/of spreuke van gevleuelde woorde – op watter wysie ook al – en om só ʼn tong te (kan) verleen aan die tonglose proletariaat, wie se kinders – soos gister – smag na nét ʼn bietjie vryheid. Nét ʼn bietjie gelykheid. Nét ʼn bietjie woorde om die lasposte wat hulle nessies bedreig vir nou, te bedwang. Voëls het óók hulle lewensmiddele, en saam met dít hulle verantwoordelikhede.

 

Stem van Barmhartigheid

(l’amour de soi —  l’amour-propre)

 

ek skryf vir jou sonder medelye

maar my stem reik uit na jou

om metafoor daar te stel –

 

in my stem hoor jy

die sagte stem van God –

dit wat Hy kom uitgraveer het

in die binne-kamers van my hart

 

mag ek tog nooit my liefde vir die self

verwar met self-liefde nie –

laat ek altyd eet neem en drink

uit die fontein van oorsprong –

dít wat hart se kamers voed

en in daardie klop

die vloei van medelye

as ʼn waarheid versin:

my vertikale verbinding met ʼn vader

wat hierdie menswoorde kan inhibeer

deur ʼn tweede-geboorte van liefde –

 

(Bester Meyer, 11 Augustus 2020)

 

 Voëls se Lewensmiddele – Magmoed Darwiesj

 

Saam met brood

is jou liefde aan my gegee

om aan die lewe te bly,

en solank ek naby jou is

gaan my lot my nie aan nie –

Neem daarom die woorde aan

as enige betekenis (wat jy wil)

neem dit saam met my of neem dit alleen –

want daar is geen huis nader

aan dit wat ek reg hier voel

in hierdie vlietende lente,

rondom die bome van ander nie.

 

Jy is aan my gegee

as moeder vader

vriend en broer vir die pad

en geen voël verduur meer as wat hy kan nie:

oorbodig is sy vere, sy hunkering

en ʼn koringkorrel vir die broodnodigheid van die lied.

– Wees – daarom in my hemel soos ek (dalk net) in joune is.

– Wees – jou vreemdeling van die muwashah:   myne

net soos ek joune is:   is my water joune

is my sout joune.

En my naam op jou naam

ʼn talisman wat ons bymekaar sal bring

naby die heuwels van Samarkand in die goue era.

 

Want ek en jy is onvermydelik.

En die ander is onvermydelik, want

dit laat ons die trompette van ons vorige broers hoor,

wanneer hulle hulle perde van enige kant af bestyg

om nooit weer terug te keer nie.

 

Vreemdeling    – wees –

die ander vreemdeling se vrede

in die wapenstilstand van die afgematte.

– Wees – haar dagdroom wanneer ook al

ʼn maan haar pynig op haar roete van Jerigo af terug.

 

Dít is die weg waarop godinne teruggekeer na die dromers

na die afloop van die oorlog, want elke daar is ʼn hier.

En ek hou nie daarvan om terug te keer na my ster toe nie –

Nie nou dat my wysheid ouer geword het nie.

Bring daarom dit wat afgeleë is na my tent toe

sodat ons dit kan bestyg

soos die takke van twee berkebome

op ander se mure om môre die ander te word.

Daar is geen tuiste nader as wat ek rég hier voel nie –

– Hier – terwyl ek swanger is met die vlietende lente (nie).

Ek het saam met brood voeding gegee aan jou liefde en

solank ek naby jou is, weet ek my lot gaan my nie aan nie.

Daarom wens ek ek het jou nooit liefgehad nie –

Ek wens ek het jou nooit liefgehad nie!

 

(Vertaal in Afrikaans deur die skrywer uit Fady Joudah se Engelse vertaling in “The Butterfly’s Burden”, Copper Canyon Press, 2007).

 

 Lied van Droefheid – Lucille Clifton

 

vir die oë van die kinders,

wat laaste is om te smelt,

wat laaste is om te verdamp,

vir die dralende

oë van die kinders – starend –

die oë van die kinders van

bucenwald,

van viët nam en johannesburg,

van nagasaki,

vir die oë van die kinders

van die middel-passaat,

vir cherokee-oë, ethiopiese-oë

russiese-oë, amerikaanse-oë

want al wat van die kinders oorbly,

is hulle oë,

wat na ons staar,

en met verwondering

die buitengewone boosheid

van gewone mense gadeslaan.

 

(Vertaal in Afrikaans deur die skrywer: Lucille Clifton, Next: New Poems, BOA Editions, 1987) 

 

 Vere en Vlerke

 

ek en jy

is anders

van mekaar

 

ek en jy

is die samelewing

die sisteem

waaruit alle boosheid

en goedheid voortvloei

 

ek reik uit

na my ander

maar weet nie

waar ek ophou

en hy begin nie

 

ek weet

binne my

is daar

(ten spyte

van my)

ʼn ander sy

wat uitreik

na die my –

saam-saam

beweeg ons

na die Hy

 

ek en jy

is anders

van mekaar

een in naam:

ingeselwers

in twee liggame –

voëls van een-derse vere

met twee ander-se vlerke

 

(Bester Meyer, “die Testament”, April 2020)

 

 Gedig as Tronksel

 

hierdie gedig

is ʼn tronksel

waarin ek

probeer opsluit

wat binne is

 

dit is ʼn tronksel

waarin nie

ek of jy leef nie:

net haar hartklop –

wat sy vir nou

geheim wil hou

 

hierdie gedig

verseg ʼn wêreld

waarin slaaf en

meester bestaan

 

my, wat dink jy is binne?

(Bester Meyer, “die Testament”, April 2020)

 

 But I say that any tongue with which one cannot make oneself understood to the people assembled is a slavish tongue. It is impossible for a people to remain free and speak that tongue – “The Essay on the Origin of Languages”, Jean-Jacques Rousseau.

 

Bookmark and Share

Comments are closed.

  •