Dogtag memories: The misadventures of an SADF conscript deur Jon Goetzsche, Penguin Random House, 2026
Beslis nie vir kinders nie! Maar baie beslis van die beste dienspligboeke vir grootmense!
Die eerste paar bladsye het my laat lê van die lag en my laat besef hoe kreatief Afrikaans as vloektaal is – al is die boek in Engels! Die leser is onmiddellik binne-in die werklikheid van die 1970’s en 80’s met sy verpligte diensplig vir jong blanke mans. Grappig is die boek egter beslis nie.
Galgehumor, donker humor, skreiende ironie en ʼn deurgaans oneerbiedige toon is sterk stilistiese kenmerke van hierdie eerlike verhaal van ʼn eks-dienspligtige. Soms voel dit asof die mark oorlaai word met boeke wat die sg. bosoorlog as tema het, maar hierdie biografiese vertelling staan uit omrede sy sterk narratiewe bou wat hierdie leser tot die einde geboei het.
Die verteller maak geen geheim daarvan dat hy sy diensplig gehaat het en dit as absurd, vernederend en ontmenslikend gevind het nie – geen verromatisering van die oorlog en diensplig as sodanig in dié outobiografiese vertelling nie! Trouens, die laaste deel van die vertelling fokus op die lewenslange ernstige sielkundige probleme waarmee die verteller tot die hede te kampe het: selfmoordgedagtes, depressie, verhoudings- en sosiale probleme, gewelddadige optrede … noem maar op!
Die narratiewe onmiddellikheid wat die leser direk intrek in die lewe van ʼn sewentienjarige dienspligtige en die absurde reëls van die destydse SA Weermag is myns insiens die sterkste stilistiese eienskap van die boek. Die skrywer slaag daarin om die leser te verplaas na ʼn tydperk in die verlede wat min Suid-Afrikaners intiem geken het – veral deur die emosionele diepgang en opregtheid van die vertelling.
Anders as baie ander verhale en vertellings uit dié stormagtige geskiedkundige era, is hierdie vertelling subversief en beeld dit die rebellie en teësin van ʼn Engelstalige jong man uit wat gedwing word om sy weermagopleiding in Afrikaans te ondergaan.
Ek beveel nie maklik ʼn boek oor die grensoorlog aan nie, maar hierdie boek is – wat my betref – ʼn móét lees.
– Marlies Taljard