Posts Tagged ‘I wish I’d said Vol. 3’

Resensie. I wish I’d said … Vol. 3

Tuesday, November 10th, 2020

 

 

 

I wish I’d said … Vol. 3. ‘n Produk van die AVBOB-Poësieprojek. Johann de Lange & Goodenough Mashego (Reds.) Naledi, 2020.

Resensie: Joan Hambidge

 

I

 

Die derde uitgawe van I wish I’d said (Ek wou nog sê), onder redaksie van Johann de Lange en Goodenough Mashego, bring die hele komplekse aspek van multitaligheid na vore. Verskillende inheemse tale wat telkens vertaal word na Engels. Soms deur die digter, soms deur ‘n redakteur. Met Douglas Reid Skinner as voortreflike vertaler en redigeerder van die Afrikaans na Engels. Die leser kry telkens die oorspronklike gedig met die vertaling. Met 11 redakteurs wat hier keuses moes maak.

 

Daar is opdragverse en inskrywings. Meer as 18 000 digters is al geregistreer op die webblad.

 

Carl van der Riet, die CEO van AVBOB, sien hierdie projek as ‘n “space of healing” en hy verwys na die moord op Uyinene. En die digter se gedig vertolk namens ander die verlies aan ‘n die geliefde persoon. Johann de Lange, die hoofredakteur en self die skrywer van uitsonderlike lykdigte, wys op hoe gedigte ons konnekteer. Poësie, skryf hy, is ‘n kerk waar ons kan vergader.

 

Die een gemeensaamheid van al hierdie gedigte is dat dit die universaliteit van die dood aanspreek. Elke mens is al met die dood gekonfronteer: hetsy onverwags; ander kere weer die slopende aftakeling van ‘n geliefde of kennis. Met ‘n begrafnis. Of verassing. Met rituele. Wat in hierdie Covid-tyd dramaties verander het. Net 50 mense met maskers word toegelaat.

 

In hierdie spanningsvolle tyd waarin mense daagliks gekonfronteer word met die pandemie se verwoesting en koerante getalle verskaf, het die dood soos in Bocaccio se Decameron ‘n harde, alledaagse werklikheid geword.

 

En hoe sal digters hierop reageer? Hoe gaan jy ‘n vers skryf wat steeds tref?

 

Die Versindaba se projek waarin digters reageer op die Covid-pandemie het al tot belangrike en ontstemmende gedigte gelei.

 

O.a. René Bohnen se ontstemmende gedig oor hierdie onderwerp 1. (https://versindaba.co.za/2020/10/27/rene-bohnen-klien-covid-skilde/)

 

Die hele tradisie van die funeraire poësie is alreeds deur verskillende literatore ondersoek.  Louise Viljoen skryf In Literator, November 1995 oor die tradisie van hierdie soort gedig in navolging van S. F. Witstein se Funeraire poëzie in de Nederlandse Renassaince (1996) waar dit gaan om die lof (laus) van die ontslapene, die verdriet (luctus) en aanvaarding van die dood (consolatio). (’n Retoriese analise van die vyf lykdigte in T.T. Cloete se Allotroop | Literator.

https://literator.org.za/index.php/literator/article/viewFile/640/810  Besoek 8 November 2020

 

En Cloete se lykdigte is voortreflike huldeblyke aan die afgestorwenes waarvan die vers oor Peter Sellers ‘n hoogtepunt bly. 2.

 

En die Ierse digter Paula Meehan se “Child burial” is een van daardie onthoubare en verdrietige verse wat ‘n mens gewoon oorbluf laat:

 

you chose to be made flesh, word within me.

I’d cancel the love feast the hot night of your making.

 

I would travel alone to a quiet mossy place,

you would spill from me into the earth drop by bright red drop. 3.

 

Vanaf ons ouer digters (Marais, Totius, Leipoldt) tot nou word die impak van die dood in die digkuns weergegee in treurverse, klaagsange of lykdigte.

 

II

 

Dat daar alreeds ‘n derde bloemlesing gepubliseer word, wys op die relevansie van die onderwerp en dat digters nog lank nie uitgeskryf is nie. Hierdie projek boekstaaf dus nie alleen die dood nie, maar word terselfdertyd ‘n dokument van ons tyd oor die enorme impak van die pandemie én hoe digters as’t ware met hul rug teen die muur dig.

 

Maretha Maartens se aangrypende “Peperboom” is as die wenner aangewys met Maritha Broschk en Hannes Visser in die tweede en derde plek.

 

In die Afrikaanse afdeling is daar verse van Andries Bezuidenhout, Charl-Pierre Naudé, Corné Coetzee, Loftus Marais, Marlise Joubert en Ronelda S. Kamfer, elkeen digters wat hul gevestig het as belangrike stemme. In “Releasing midnight” aktiveer Elisa Galgut tereg “earth’s diurnal course”.

 

Die lykdig verset sig altyd teen die kortstondigheid van alles en wil iets vir tyd-en-ewigheid daarstel. Wanneer dit oor ‘n belangrike mens handel, wil dit iets van die impak van die dood registreer op die spreker. Hannes Visser se lykdig vir sy vader (“Vir Piet Visser (21.7.1925 – 19.7.1967)” wil die onomkeerbaarheid van die verdwyning van die vader herstel in die gedig. Die ma het teatraal alles van die pa verwoes in ‘n vuur (heel simbolies!), maar die spreker probeer steeds onthou en bestendig in hierdie sterk gedig.

 

Ronelda S. Kamfer se vers werk met reuke en hoe dit herinnering aktiveer (“Lykskouing”), terwyl Loftus Marais aweregs kyk na die hele gedoente van begrafnisse.  In “Begrafniskitsch” ontluister hy hierdie ritueel:

 

 

alles so gepas, verstaan

die dood is tog die onsubtielste ding.

 

 

III

 

Gedigte oor afgestorwenes verraai altyd komplekse emosies van verlating, verlies, verdriet en onrus. En waarskynlik skuldgevoelens of “unfinished business”. Corné Coetzee se gedig sê dit alles …

 

En T.T. Mudau in “Just remove that stone” wys eweneens op die vrae wat die dood van die oorledene na vore bring. By die swart digters is die orale aspek belangrik en die voordrag; hierom die herhaling van woorde en uitroepe. En uiteraard word ‘n gedig vir Mandela ook ‘n politieke aanklag soos Puleng Nokomo se gedig illustreer (155).

 

Elke huldeblyk verklap iets van die digter se lewenshouding. Elke gedig oor die dood word uiteraard en by implikasie ‘n soort teologiese of religieuse besinning. Leef ons na die dood? Gaan ons die geliefde weer sien? Het hulle veilig “aangekom”? Of word jy gewoon deel van die kollektiewe onthou, soos C.G. Jung aanvoer. In die swart tale is daar uiteraard ‘n ander spirituele ervaring (die woord soul / siel is hier) as by die digters wat Katoliek of Calvinisties of agnosties is. Archie Swansea gebruik ook “soul” in sy gedig “my guernica”. Michèle Betty se vers “Zoetrope” wys hoe die agtergeblewene hunker na ‘n tyd wanneer die herinneringe verskans sal word in die lyf. Talle mense ervaar dan dat die oorledene so deel word van hul gesprekke en onthoue dat dit as liggaamlik ervaar word.

 

Inderdaad word elke vers ‘n Lasciare suonare, soos Andries Bezuidenhout in sy uitstekende vers bewys.

 

Vir die maestro van stilte, sê hierdie gedig oneindig veel. Klakkas tot klankkis. Meer as ‘n huldigingsvers. ‘n Vers wat die verskillende diskoerse van tale (en musiek) saamsnoer. Abdullah Ibrahim se se motto oor tyd en ruimte en plek verklap alles.

 

“We arrive in place when we resolve things.” Dalk deur ons almal in al ons landstale saam te plaas in een plek, mag heling bring.

 

Hierdie antologie maak geweldig baie perspektiewe oop vir sowel die digkuns as die metafisika. Die logo van AVBOB verklap dit reeds.  Daardie boom gaan ook ‘n kis word. Maar tans groei die boom nog.

 

Hierdie bloemlesing het die volgende vers na vore gebring:

 

Die waarheid van duiwe

Joan Hambidge

 

Twee duiwe vasgekeer voor

‘n toe venster: deux,

d’eux, Dieu …

 

vir hierdie twee duiwe

verskrik maak ek

die venster oop,

 

twee vertrekkendes:

die digter wat die waarheid

van duiwe verken

 

en my begeleier, kenner

van priester Lacan

se towerwoorde

 

op Chomsky se swartbord:

die dood drievoudig

onverstaanbaar.

 

 

Endnote:

 

 

1  klein covid skilde

René Bohnen 

 

onthou jy omhelsings

en die glooiings van vingerpunte op jou vel

sensitief soos ‘n sonar

van liefde?

 

ek dokumenteer dagbreke –

onthou dae sonder deure

en die son meer

as ‘n geraamde gedagte

anderkant die balkon

 

in my huis is ‘n landskapskildery

‘n naelstring na my geboortevallei –

 

dag honderd-een-en-vyftig

my gedig ‘n vergesig

op ‘n land van swart amber

en bitter heuning

 

ek voel soos die eerste letter

van ons –

‘n ou man hoes, die wind waai,

ons loop op dun ys

maar ons maskers is mooi

 

dag tweehonderd-en-twee

die son kom op

die bokmakierie roep

vierlettergreepgeel

 

wat is tydelik, wat is tyd?

ek stoot my woorde

voor my by die deur uit

 

 

Alle grappies op ‘n stokkie

T. T. Cloete

 

Die ektoplasma maak mislik.

Alle vlae hang stigtelik

by alle teaters halfmas.

Peter Sellers is vandag veras

by Golder’s Green. Wat mens afkerig maak

is dat die dooie vertrek en ander moet ontslae raak

van sy lyk. Die diens vir die lastige rou

en konvensie is deur John Hester gehou,

Peter se vriend, ‘n kannunik.

Maak dit vrolik

om van die walglike oorlas

verlos te word. Slegs vriende uit die vermaak, kollegas

uit The Goon Show

sy eerste, sy derde en vierde vrou

mog die diens bywoon: Britt Ekland die seksbom

het ongenooid daar aangekom,

sy’t vermetel met Spike Milligan opgedaag.

Sy is kywende weggejaag

deur Michael. Vir die groot

mededinging met die lastige dood

was Lynn Frederick

heel paslik

geklee in ‘n rok wat inderhaas

spesiaal ontwerp is deur die modebaas

Yves St. Laurent. Terwyl hulle die lyk veras

vrolike musiek pas

immers by die toneel

is Glenn Miller se In The Mood gespeel

op Peter se versoek. ‘n Lyk is darem ‘n verleë ding.

Laat die poppe speel, laat hulle hom wegsing.

Tog het iets vreemds gebeur:

‘n donderstorm wat ineens losbars versteur

en oorstem In The Mood. Dis nes Peter dit wou he,

dit pas by sy humor, het die kanunnik vroom gesê.

 

Wat pla

bedink agterna

in terme van tooneelspel: is dit deus ex machina

of is die grap bygedra

deur die baaslykverbrander?

To steal one’s thunder

Pas by die toneel. Behoort die oorskot

aan die duiwel, aan God?

behoort die donder

 

aan God, aan die duiwel? I wonder …

 

http://joanhambidge.blogspot.com/search?q=peter+sellers  Besoek 8 November 2020

 

 

3  Child Burial

Paula Meehan

 

Your coffin looked unreal, fancy as a wedding cake

I chose your grave clothes with care, your favourite stripey shirt

 

your blue cotton trousers They smelt of woodsmoke, of October,

your own smell there too. I chose a gansy of handspun wool,

 

warm and fleecy for you. It is so cold down in the dark.

No light can reach you and teach you the paths of wild birds,

 

the names of the flowers the fishes, the creatures

Ignorant you must remain of the sun and its work,

 

my lamb, my calf, my eaglet my cub, my kid, my nestling

my suckling, my colt. I would spin time back, take you again

 

within my womb, your amniotic lair, and further spin you back

through nine waxing months to the split seeding moment

 

you chose to be made flesh, word within me.

I’d cancel the love feast the hot night of your making.

 

I would travel alone to a quiet mossy place,

you would spill from me into the earth drop by bright red drop.

 

https://www.irishtimes.com/news/health/child-burial-by-paula-meehan-1.117323

 

 

Ronelda S Kamfer. Pantodon buchholzi

Monday, October 26th, 2020

 

AVBOB-Poësieprojek 2019. I wish I’d said, Vol. 3: Opdraggedig

 

Pantodon buchholzi*

 

die dood spring in my op

soos ’n vis wat uit die water

spring

ek sit en probeer

trooswoorde

aanmekaar ryg

soos my ouma my

visgraatvlegsels

plat op my kop

geplant het

ek gaan soek haar

in my onderbewussyn

soos sy my geleer het

om te maak

wanneer jy met die

dooies

wil praat

maar al wat ek terugkry

is

ai my kind

ai my kind

jy moenie so vasklou

aan my

nie

 

* Butterfly fish

 

© Ronelda S Kamfer, 2020

 

 

 

Volg die onderstaande skakel om in te skryf vir die 2020-Avbob Poësiekompetisie. Groot kontantpryse kan gewen word:

 

https://www.avbobpoetry.co.za/?gclid=Cj0KCQjwy8f6BRC7ARIsAPIXOjgcXTaM8K11Sp2Zrq7gSws15ib4w4i2bySQ_

AioG2iNlcmBSb0OhiQaAmqpEALw_wcB

 

 

(Hierdie is een van die 12 opdraggedigte wat deur AVBOB van 6 Afrikaanse digters aangevra is vir die bundel I wish I’d said, Vol. 3 (Naledi, 2020). Die gedig verskyn nie in die bundel nie, maar ‘n ander gedig van Ronelda S Kamfer verskyn wel.)

 

Loftus Marais. Agterplaas

Thursday, October 22nd, 2020

 

AVBOB-Poësieprojek 2019. I wish I’d said, Vol. 3: Opdraggedig

 

Agterplaas

 

die wind is beterweterig vanaand

die buurt se kleure diep

die grasperk, vibacreet is anoniem

daar is ‘n wye soort paniek

terwyl vandag homself in gister omsit

nou

die oomblik staan voor my

hier by my agterdeur

net soos ‘n hoflike teleurstelling:

“jammer jong

oor hoe dit als so droewig is soms

oor jou vriend se kankerdiagnose

oor jou suster en haar huilery

oor al die ernstige politieke skokke elke week”

ek knik

dat ‘n moment

so sommer voor jou deur kan staan en met jou praat

is wonderlik

net totdat dit verdwyn

en jou aan al die laters oorlaat

 

© Loftus Marais, 2020

 

 

 

Volg die onderstaande skakel om in te skryf vir die 2020-Avbob Poësiekompetisie. Groot kontantpryse kan gewen word:

 

https://www.avbobpoetry.co.za/?gclid=Cj0KCQjwy8f6BRC7ARIsAPIXOjgcXTaM8K11Sp2Zrq7gSws15ib4w4i2bySQ_

AioG2iNlcmBSb0OhiQaAmqpEALw_wcB

 

 

(Hierdie is een van die 12 opdraggedigte wat deur AVBOB van 6 Afrikaanse digters aangevra is vir die bundel I wish I’d said, Vol. 3 (Naledi, 2020). Die gedig verskyn nie in die bundel nie, maar ‘n ander gedig van Loftus Marais verskyn wel.)

 

Corné Elizabeth Coetzee. Die menigtes

Saturday, October 17th, 2020

 

AVBOB-Poësieprojek 2019. I wish I’d said, Vol. 3: Opdraggedig

 

Die menigtes

 

Altyd die menigtes

– ná twee of drie in ’n kamer mekaar aanpraat:

ons wil om die dood

dít of dát of dié stad of daardie ryk

of hierdie nooitvolprese skat besit –

wat huis, haard, bees,

gryse ma en jong, sagte vrou moet los

en aantree.

 

En dan nóg afstaan:

(hier, waar skoon water eers

soos sluiers oor rante gestroom het)

baie vergruis

baie aan doodsmoorsiekte

baie aan uitsuigsiekte

baie aan maersiekte

baie aan gebrek

baie aan kapmes, klip-teen-kop, woede

baie aan verlang

baie in die trein toe die brug breek

baie aan loesings

baie voor gewere

baie aan die galg

baie aan koekies seep

 

en van al hierdie menigtes

wou geeneen toe al sterf nie, nie só nie,

nie vir die mans in die kamer se begeerte nie.

 

© Corné Elizabeth Coetzee, 2020

 

 

Volg die onderstaande skakel om in te skryf vir die 2020-Avbob Poësiekompetisie. Groot kontantpryse kan gewen word:

 

https://www.avbobpoetry.co.za/?gclid=Cj0KCQjwy8f6BRC7ARIsAPIXOjgcXTaM8K11Sp2Zrq7gSws15ib4w4i2bySQ_

AioG2iNlcmBSb0OhiQaAmqpEALw_wcB

 

 

(Hierdie is een van die 12 opdraggedigte wat deur AVBOB van 6 Afrikaanse digters aangevra is vir die bundel I wish I’d said, Vol. 3 (Naledi, 2020). Die gedig verskyn nie in die bundel nie, maar ‘n ander gedig van Corné Elizabeth Coetzee verskyn wel.)

 

Charl-Pierre Naudé. Kontrapunt-taal

Monday, October 12th, 2020

 

AVBOB-Poësieprojek 2019. I wish I’d said, Vol. 3: Opdraggedig

 

Kontrapunt-taal

 

’n stad word verlig

in al sy lote en uitloopsels.

 

heldertes spat aan en af

in die uitgestrekte en geluidlose kantate

van ’n landkaart

 

as ligorrel.

 

’n deurstralende en deurskietende ruiker

van elektrifisering

skep ’n skou van bloeisels

in die geboue.

 

En ’n klawerbordspeler

se ligtende vingers

stoot bone

in die groter rankwerk

 

waar kontrapuntaal

 

elke herfs

wêreldwyd

die dood

skal

 

en laaste woorde

net voor die eerstes

weer sal val.

 

 

© Charl-Pierre Naudé, 2020

 

 

Volg die onderstaande skakel om in te skryf vir die 2020-Avbob Poësiekompetisie. Groot kontantpryse kan gewen word:

 

https://www.avbobpoetry.co.za/?gclid=Cj0KCQjwy8f6BRC7ARIsAPIXOjgcXTaM8K11Sp2Zrq7gSws15ib4w4i2bySQ_

AioG2iNlcmBSb0OhiQaAmqpEALw_wcB

 

 

(Hierdie is een van die 12 opdraggedigte wat deur AVBOB van 6 Afrikaanse digters aangevra is vir die bundel I wish I’d said, Vol. 3 (Naledi, 2020). Die gedig verskyn nie in die bundel nie, maar ‘n ander gedig van Charl-Pierre Naudé verskyn wel.)

 

Andries Bezuidenhout. Badkamergesprek met ʼn spinnekop

Wednesday, October 7th, 2020

 

AVBOB- Poësieprojek 2019. I wish I’d said, Vol. 3: Opdraggedig

 

Badkamergesprek met ʼn spinnekop

 

The itsy bitsy spider climbed up the waterspout.
Down came the rain and washed the spider out.
– Tradisioneel

 

Hoe benoem ek jou, verlangse familie van Animalia?

Kan ons bladskud, jy van die filum Arthropoda?

Dalk nie. Jou subfilum Chelicerata klink ʼn bietjie grillerig

en vir die klas Arachnida is ek beslis versigtig.

Vir jou orde – Araneae – is ek volstrek te bang.

 

Agtvoetig, elk met kloutjies of kammetjies, boeklonge

in jou abdomen en kefalotoraks,

kaakklemme en spintepels ook iewers daaraan vas,

jou agt oë blykbaar ieder halfblind,

maar die fynste trilling kan jy stip opvang.

 

Nou hoekom is dit dat jy nie boontoe vlug

as ek waarskuwingsgolwe na jou toe sloep nie?

ʼn Paar van julle spartel reeds op die bedreigde spesie-lys.

Nie dat jy direk onder skoot is nie, dis gif vir insekte (jou prooi)

en plante (jou blyplek) wat die dood na jou toe boemerang.

 

Miskien is dít die ding met watervlakke wat styg –

hoe langsaam dit opduik. Dis toe ek sjampoe uit my oë was

dat ek sien hoe jy dryf, hoe krom jou pote na binne buig.

 

© Andries Bezuidenhout, 2020

 

 

Volg die onderstaande skakel om in te skryf vir die 2020-Avbob Poësiekompetisie. Groot kontantpryse kan gewen word:

 

https://www.avbobpoetry.co.za/?gclid=Cj0KCQjwy8f6BRC7ARIsAPIXOjgcXTaM8K11Sp2Zrq7gSws15ib4w4i2bySQ_

AioG2iNlcmBSb0OhiQaAmqpEALw_wcB

 

(Hierdie is een van die 12 opdraggedigte wat deur AVBOB van 6 Afrikaanse digters aangevra is vir die bundel I wish I’d said, Vol. 3 (Naledi, 2020). Die gedig verskyn nie in die bundel nie, maar ‘n ander gedig van Andries Bezuidenhout verskyn wel.)