Edwin Fagel. Mooi (2)

Elliott Smith – From a basement on the hill (2004)

‘I can’t prepare for death any more than I already have’, zingt singer-songwriter Elliott Smith (1969-2003) in ‘King’s Crossing’. Toen het nummer op cd verscheen was Smith al bijna een jaar dood.

De drie jaar voor zijn dood had hij aan From a basement on the hill gewerkt. Het was een ambitieus project: het moest een dubbel-cd worden met zowel liedjes als geluidsexperimenten. Door zijn zelfmoord op 21 oktober 2003 heeft hij het album niet kunnen voltooien. Zijn nabestaanden hebben ervoor gekozen de plaat niet af te laten maken door David McConnell, de producer waar Smith op dat moment mee werkte, maar door Rob Schnapf, de producer van Smiths succesvolle twee voorgaande platen: XO (1998) en Figure 8 (2000). Het is natuurlijk de vraag in hoeverre het eindresultaat lijkt op wat Smith zelf voor ogen stond, maar ik denk dat hij zich niet zou schamen voor de plaat die uiteindelijk is uitgebracht.

Het is onmogelijk naar de cd te luisteren zonder verwijzingen te horen naar Smiths noodlottige einde. Alleen al daarom is het een aangrijpende plaat, de liedjes lijken soms wel berichten uit het hiernamaals. Meer dan op het summiere briefje dat hij vlak voor zijn dood schreef, neemt Smith op From a basement on the hill afscheid. De plaat laat ook zijn worsteling horen.

In hetzelfde ‘King’s Crossing’ zingt hij bijvoorbeeld: ‘Give me one good reason not to do it’, waarna op het achtergrond een vrouwenstem zegt: ‘Because I love you so much’. Er zijn meer plaatsen aan te wijzen waar hij duidelijk verwijst zijn naderend einde. ’This is not my life,’ zingt hij in ’A fond farewell’. ’It’s a fond farewell to a friend’. De opgewekte melodie en de milde tekst klinken berustend. Maar in andere liedjes klinkt hij vooral wanhopig. ‘King’s Crossing’ eindigt bijvoorbeeld met de herhaalde oproep: ‘Don’t let me get carried away’, besluitend met: ‘Don’t let me be carried away’.

De geluidsexperimenten zijn (vanwege contractuele beslommeringen) uiteindelijk niet uitgebracht, maar ze werken wel door in de liedjes. Het geluid van de plaat sluit daardoor goed aan bij de veelal nachtmerrieachtige teksten. Het openingsnummer ‘Coast to coast’, bijvoorbeeld, staat onder hoogspanning vanwege de vervormde gitaren, de gruizige bas, het zware drumgeluid, de lijzige zang. En natuurlijk de spreekstem van dichter Nelson Gary, die het hele nummer door enkele gedichten voordraagt over het onvermogen van de mens zichzelf te genezen. Het overspannen gitaargeluid geeft ook het aangrijpende ‘Don’t go down’ een naargeestige lading:

She had a dream, woke up in shock

She had seen her own body outlined in chalk

I split the scene, the globe had been spun

And her ghost leaned down to kiss me with a message from the sun

Don’t go down, don’t go down

Stay with me, baby stay

Merkwaardig genoeg is From a basement on the hill geen ronduit depressieve cd. Dat komt enerzijds door de krachtige melodieën, die eerder melancholisch dan depressief zijn. Anderzijds ook door het duidelijke spelplezier: de (hoewel wat wrange) humor in de zang en de teksten, het verbeten gitaarspel, de manier van opnemen, de geluidsexperimenten. En gelukkig staan er ook mooie liedjes zonder dit soort verwijzingen op, zoals bijvoorbeeld ‘Twilight’, een mooie, schrijnende dialoog tussen een man en een vrouw.

De omstandigheden waaronder Elliott Smith stierf zijn nooit echt helder geworden. Hij zou zichzelf in de borst hebben gestoken na een ruzie met zijn vriendin. Sectie wees uit dat hij op dat moment niet onder invloed was. Dit, en het gegeven dat hij zijn eigen naam verkeerd spelde op het summiere afscheidsbriefje, voedde de geruchten dat hij zou zijn vermoord. Maar de spanning die uit het hele oeuvre van Smith spreekt, en die op From a basement on the hill het meest pregnant tot uiting wordt gebracht, is ondubbelzinnig. Als luisteraar is die al moeilijk vol te houden. Hij lijkt me voor de maker ondraaglijk.

(Edwin Fagel)