Breyten Breytenbach. Reiseinde fragmente

Liewe Marlise,

Jy sal onthou dat ek jou al ‘n geruime tydjie gelede belowe (of gedreig) het ek wil ‘n gerfsel verse (is hulle nog ‘verse’?) vir jou stuur vir plasing. Enersyds om vir my tot hier te bring waar ek kan probeer om mits dese ‘n rumoerige en deurmekaar en dalk ook onnodig sombere jaar toe te maak. Andersyds – en dit is vir my die rigtende oorweging – om op hierdie wyse vir jou ‘n baie groot dankie te sê vir wat jy en julle (ek dink hier spesifiek ook aan Louis) oor so ‘n lang skof met oorgawe en soveel kundigheid vir die poësie gedoen het met die ruimteskepping van ‘Versindaba’ . Ek is seker mense het hulle na hierdie ruimte gewend om uiteenlopende redes. Wat my betref, ek het my altyd vry gevoel hier om te kan kommunikeer en soms ‘nuwe’ werke uit te probeer, te kyk hoe hulle hul in groter geselskap gedra, wetende dat dit miskien nie die finale beslag is nie. (Kry enige fragment ooit ‘n finale ‘lê’? Daar is altyd die, ” ‘k wou nog sê …”) Jy was die ideale bemiddelaar. Ek weet die standaarde wat jy neergelê het, dus die baniere wat jy staangemaak het, sal so behoue bly en die nuwe meesteresse sal goed kyk na die werf en, in vryheid, ook nuwe vlae hys.

Hierdie voorlaaste bydrae wat ek vir jou stuur is lywig en, indien jy dit sou aanvaar vir eventuele plasing, ‘n spasievraat. Soos mens aanstap word dit moeiliker om jou draai te kry! Dit bestaan uit verse wat ek in Grevilleas met die passede Digterstuinfees voorgelees het, sedertdien reeds weer aan die muteer. So ek wil, al kan ek nie by al die mense uitkom nie, hiermee dankie sê vir die organiseerders en deelnemers en lesers en luisteraars daar, en baie spesiaal vir die klankmeesters Skalla Joubert en Laurinda Hofmeyer. Saam met hulle (omgeef deur hulle aanvoeling) – soos ook met dié van oorle’ Ollie Viljoen – is ek gereed (eintlik lus) om sonder huiwering my naam any time gat te maak: dis die doen wat so meevoerend is.

Na Wellington was daar ook Gent. Ander geleentheid, ander rumoer, maar ook weer met sommige van die liewe (en slem!) mense wat reeds in Wellington op lankmoedige wyses aanwesig was. Met die weggaan daar het ek baie grootbek vir Yves TSjoen belowe ek gaan probeer reageer op die verrigtinge by wyse van waardering. Indien dit nie te veel is nie en as ek nou nie hiermee die spaarbussie breek nie wil ek graag binnekort daardie skryfsels en skrifsels bymekaar maak en – belowe!- as laaste bydrae onder jou vlag en leiding vir jou stuur.

Mag hierdie seisoen en die komende jaar ons almal genadig wees.

 

Hartlike groete

Buiteblaf Hoesê

 

R E I S E I N D E

F R A G M E N T E

                                           

 

“en bewéging  is éwewig 

   voortdurend verloor/herontdek

    in ‘n draaiende deelword van sang

se stilklank ontvang”

 

‘n mal hart

kan nie gemaal

of aan die naak gestel

word in woorde nie

.

« maruku kakoro de kurashimasho »

 

 

1. die (o)opmaak

(Uiteindelik was alles maar net ‘n geval van skadu en lig)

 

dames en here en ander menere,

majietas en wyfies en stroopwafels,

woordstapelaars, aarsdeskundiges

en des moerse windverkopers, kwanselaars,

kanselverlooptes, ongedoopte omdop jongmeidjies,

baarddromers, verlangekwekers, messtekers,

lesergemeesterde

   begeesterde

     mense –

 

vergun my om julle voor te stel aan

Babbelbek Breërivier

veral nou daar geen water meer is

om oor die klippe te kabbel nie –

 

kyk hy klop op sy bors op soek na ‘n hart

en steel julle beursies en bespot julle smart

   in bitter rymelary

   om nie te huil nie

   om nie te treur nie

   want woorde is vry

   gevy en sonder betekenis :

 

kyk, hy is aan elke onheilige skade dadig –

wees die fokken boerklong tog genadig

 

2. Voëls

.

Voëls en verdere vreemde verbeeldingsvlugte. Die verhaal

(om iets weer te herwin, al is dit ook slegs die eie positiewe)

is die vertelling van verbygaan. Vertelling kan ‘n vertaling wees

as verheldering van die nag se verdwaalspelonk.

Vir vele van my vriende is dit ook die vervelling van ‘n wese

Wat vereelt geraak het onder die verdriet van vervreemding.

My vriende vra om vermaking.

 

So ‘n vreemde versoek.

 

Is dit nie vermétel nie ?

 

Hulle verwag om verlos te word van verlange na die verlede.

Hulle wil  vergeet van verval.

Hulle bly verbind tot die vennootskap van veiligheid :

Dat alles wat vuil en verweer en futiel en oulandsvlag is mag verbrand.

Hulle versoek voorwaar verder die versekering van verliefdheid

Indien dan nie versoening nie.

 

Kan jy jou nou méér voorstel ?

 

Die verhaler voel vere vir hierdie visie van vervulling en verheerliking.

Waarom sou hy die opvlammende vagevuur van vrees verdiskonteer ?

Vir hom sou dit « die verraad van die verdrinkte vis » beteken.

Die volksverraaier kan vir seker nie die verontskuldiging

Van verantwoordbaarheid vermy of vergestalt nie.

Verontwaardiging verwoord immers die vergeefse verwesenliking

Van vleeslike visioene.

 

Maar geen voël vlieg vir ewig

En die vaandel is ‘n valse verwagting van wind

Vir wie ?

Vir wat ?

 

Om te verhoed dat vergistering onvermydelik verlyf

In verwording, verbystering, verwildering, verlies

En al die vae versenskimme wat met ‘n gevry aanvang

Vannag wanneer die vark versuip in die vat

Om onder die mat gevee te word ?

 

Is vertrek ‘n opsie ?

 

Om jou verder te verloor in die vervloeking van onversoenbaarheid

Met die versnelling van vergeet, my veeltalige meesterleser … ?

Is dit dan nou nie té verdomp verregaande nie !

 

 

 

3. my lakens ruik …

 

my lakens ruik na olyfolie en liefde

na ou-ou drome wat soet herleef –

my bed is ‘n skip waarin ek vaar

tot daar  waar die maan ‘n klipbaken rig

teen die verdriet van ruimte

waar die maan glansend o-lyf

om gepars en gepuur die oorgang

soet te maak –

 

soet te maak

vir die vergaan in jou dye se innighede

sodat ek omswagtel in barenslinne

weer mag paar met die droom van herlewing

gebalsem mag word met die soet-proe van liefdes

olie aan die lippe

 

 

 

4. rou lied

 

en tog is jy nie myne

en hierdie klaagsang is nie myne

en wat verby is soos wat voorlê is nie myne nie

 

nee     jy was nooit myne

om weg te gee of te deel

of van te vergeet nie

 

dis nie my hande wat kon streel

al langs die glipgange van jou rondende lyf

ek het nie die blomme in jou hare getooi

jy was nie my nooi

of my helder lagduif oordag

en twee-uur in die nag se vuursteek nie

 

jy het my nooit na binne genooi

 om te kyk

of ek die koerasie sou hê om van jou

my kooi-ooitjie te maak

ons het nie gedans vir die maan

ons het nie die haan se kreet

probeer naboots as stil weetstuipe

van die liefde nie

 

nee     jy was nie myne om te verbeel

en so van te weet as dieptekennis

verder as alle wete se weggee nie

nee     ek wis nie van die bloed in die lakens

  of die geboortevlek onder jou bors nie

 

hoe sal ek nou kon onthou van jou tong

se loom akkedisbeweging in my mond

of bewus moes wees van jou koddige duime

en hoe jou liefdesvou oop kan blom

met hartjiesvog om die gaan en die kom

se vergeetpassies gelyktydig te maak ?

 

nee     ek weet nie wat ek sê

 van ‘n tong wat lepel teen die verhemelte lê

 om te onthou wievandaan ek praat

 en so graag sou wou hê vir desnoods se verlaat

want jy is nie van my nie

 

hoe sou jy ooit kon dink dis ek wat die metafoor misbruik

in fasiele verglyding van kont so onweerstaanbaar

na mond se mooi broodjiesverhale

wanneer ek sê jy was nooit myne

om in ‘n oond of ‘n boek te verduister nie ?

 

dit was my oë nie beskore om oor jou te wei

asof jy besit van geneem kon word          of my woorde

wat jou drome innig ontwy in die sterrenag

 

nee     ek was nie die lumierwagter op die toringmuur

 of die karavaangids

 of die basvioolspeler

 of die vryersklong

 of die digtende harlekyn nie

 

en nee           jy was nie myne

om met ‘n serenade van snikke onder jou venster te verlei

 

ek het nie jou trane afgevee op die stoep

of jou aan die hand gelei na ‘n glimmende einder

van volksregverdigheid nie

dit was nie hierdie vingers

wat met die lykbesorger se eindelose empatie en geduld

aai oor jou buik

of jou oë moet sluit nie

 

nee     jy was nie myne om af te spons

en van te vergeet     jy het nie my hart geneemneem

néém-éét-dit-is-die-vlees-van-verganklikheid

 

dis nie ék wat onthou van die blinde wind

nie ék wat ou-ou woordnote vir jou bring

om anderkant te mag sing

van hierdie lippe se laaste soek na die ritme

van jou nippels nie

 

nee jy was dit nooit

is nie van my om terug te vat

of weg te gee of te steel

met die belofte dat ek nie wéér sal speel

ek loof jou met ‘n dooie lied

se versugting dat dit iewers vas

mag slaan en weerklink

in herhaling se klanke nie,

lesermeesteres…

 

 

 

5. wat oorbly

(« The waste remains, the waste remains and kills. »)

– William Empson, Missing Dates

 

toe ek ‘n jong bok was

het ek my besig gehou

met die dinge van ‘n jong bok :

geblêr, kop gestamp, agter al wat ooi is aan

getros, vir soetkoek meestertekste opgevreet,

lustig, totdat my bek swart ink kwyl,

lustig in ander man se tuin geskyt,

mooi saam lang trane gehuil onder die maan

 

nou ek ‘n ou hond is

bepaal ek my by die beoefening van wysheid

van ‘n ou hond :

sitlê in die son,

probeer vang die dêmmitse vlooie,

blaf vir my inkskaduwee asof dit ‘n bok is,

maak of ek nie die tefies se kantbroekiekies

aan die draad raaksien

of op hoef te vreet nie,

kou bene in my drome van gras,

kreun van die styfwordslaap,

huil lang trane onder die maan,

skryf gedigte

(moeisaam)

 

 

6. « NIE ALLES WAT STINK IS BLINK NIE »

 

ek wou vir julle vrede bring

ou begrippe drome wat ook

ons deel

mag wees

nie gesteel sal word of verword

 tot vertaling

die vrede van voldoende vrete vir ons almal

en voorspoed in ontluiking aanvaar

wedersyds    ‘n kans vir      die opsystaandans kadanse

en ‘n heppie krismis            ek wou

vir julle vrede bring in kiste

onder vlae op die rûens van pakdiere

 maar ons menswees

  het ons voorgelê in bergpasse

  was een te veel

  het ons oorval

want ons wou dat geweers en geld en veldverslae

  verdraagsaamheidsverdrae

moes peul uit die kratte

 

die nagwesens hoon ons

die donkies wat geslag gaan word

lag ons uit die laaste gedagte aan besinning

a my mense  my menswees

 

  waar is Jakob nou

           ons hom so nodig het

           om die Esel dood te slaan ?

 

ek wil vir julle ‘n riem bring

vir bind onder die hart        styf genoeg

om nie op te skuif    na die nek van die kind

sou ruimte wou skink

waar helderheid nie gesê hoef te word

of juis ingekeep in stilte

maar julle het gedog dis die maan

en hierdie skryfvlug ‘n eendvoëlstreep

deur skemergebiede na nagvloei se besoedelde vlei

julle het gedog die eend      is daar

as kos vir die pot

want ons is honger

my baas        my      menswees

 

ek sou vir julle ‘n toekoms wou sing

gebou            onthou           gehou

uit die weemoed

  en berou oor ‘n verlede      vergeet

wat anders kon ons doen

met respek en omvorming van die onderlinge pyn

 

maar ons menswees haal ons in

maar ons menswees is van kak en betaal

in die afskerwende taal       dis die wet

van uithaal en wys   van eieling en anderling

se vergelding vir al die duisende dooies

wat ons gefaal het

 

ook ons grafkelders sal afgebrand smeul

bouvalle  puin  krotte  kaias  rotte

ruiters  rowers

ons menswees

is rook oor die maan

 

die lewe lek uit ‘n verrotte synsak

en wat is die sin van riviere nog

behalwe om water van betekenisvloei te voorsien

en waartoe dien die omfloersing van oewers tog

anders as om vloei na die einder te lei

waar die dood ‘n lêloerslang in die sloot is

vir die maan om haar gesig in die spieël

te kom was sodat sy gegrot onder klippe

onvolmaak toegedek tog nog weer één bloederige vlerkvlek

mag strek oor die kommetjie stof

wat haar terug na die lewe gaan lok

 

was dit dan   is dit dan

die verkeerde woorde         is elke sillabe

gedoem om stiltemoord of stuipwoede

te begaan

is vergaan     ons enigste blywende bate

is dit al

waarvan ons nog binnensmonds sal sing

by die fonteine

waar water verslik aan dooie paddas

 

dan vra ek verskoning       en vergeen

in ‘n vergeetgat                  smeek ek julle

steen en been

om klippe te pak

oor die illusies en skyn

     van die versplinterde spieël

 se stapelgek lyk van menswees

 

a my mense

dan wil ek vir julle ‘n liefdesbrief skryf

om te vra

moet              asseblief               nié

      ingaan by hierdie gedig

 

 

 

7. die droom

(« The earth needs to be reminded of the eternity of one life :

     for the origin of existence is movement » – Ka’afir)

 

ek het twee mense in my droom sien dans

die een was blou en die ander geel

met voete hoog in driftige oortuiging

om die aarde vas te stamp

om menswees te verbeel

 

ek het twee mense sien dans in my droom

die een was blou en die ander geel

bolywe regop en oë toe

in ‘n hartstogtelike déél van ekstase

se polsing die een op die maat

van die ander se vertroue toeverlaat

 

die een was geel en die ander blou

fier teen die wete dat alles moet vergaan

trots op die ritme van die blinde bestaan

die vlam van syn volkome ontvou

en fok die heelal ook

 

ingebind die ander in die een

stilte van dans in my droom

die een was blou en die ander een geel

en my hart het gebokspring in my keel

 

met die omblaai het ek ‘n derde lyf sien staan

in die gloed van goue afwagting

om ingeskryf te leef in die dans

en gesien dit is ek en dié ek onthou

die leerlingdanser uitgemeet in papier

 

maak my wakker!

ek moet in alle helderheid hier die ontnugtering

vas kan hou en sterfgang se passies nie vergeet

die drie mense nie ophou verbeel

nie te laat gaan uit die baan

waar hulle in die knetterende vel

van my droom aanhou dans

 

die een is blou en die ander een geel

en my hart ‘n offerbok veras in die keel

 

 

 

8. « charity begins at home »

.

Boeddha – jy moet my help

dat ek myself genadig mag wees.

Hierdie derde oog van alles sien

soveel so dat die niet

ook in fokus kom

wou net nie oopgaan nie

al het ek ook toe ek jonk was

op my kop gestaan

en Sarie Marais

(wel, fluit-fluit sonder broek

op die mees ongeleë tyd

en met koddige aannames

was nog altyd my forte)…

en al het ek ook die ontstoke frons

gevryf totdat dit so skilferig

rooi en seer was soos ‘n roos :

die blaartjies het eenvoudig verseg

om te ontvou in ‘n blou blik van onskuld

om alles te mag aanskou

en weer te vergeet van die geblikte

onthou se vergetelheid…

En nou ek my gesig verloor

in die gedig

vra ek mooi om in die donker

te mag spook tot in lengte

van my dae en nagte se verdwyn :

ek wil nie in die lig bly lewe

én met pyn sien wat aangaan nie…

Jy wil my leer om Siener te word ?

Als-saam-blief ! Want om Sikloop te wees

is geen seën is gewis net ‘n spieël

vir voëls om hulle vlerkies te kom was in die reën…

Hélp my om my blindsig te gewaar, na waarde

te waardeer en ervaar

en bewaar my van die goddelose oop-oog bose

 

 

9. (die stilte)

« How should we like it were stars to burn

  With a passion for us we could not return ?

  If equal affection cannot be,

  Let the more loving one be me. »

– W.H. Auden

 

nou het ek tot aan die drumpel

van nege ene gekom  en my skoene uitgetrek

omdat ek nie meer voete het nie

 

‘n lewe is die geraas

van lemme en van stemme

en smouse wat illusies skreeuend opveil

 

ons kom van nêrens

uit die niet gefetus in ‘n skede bloed

en leer ons bestaan is om te mag vergaan

 

ter wille van die rym

met foneme se feniks

verskynsels van dese en gene aan die lyn

 

van ons bewussyn gehang

soos skimme van wie ons was

elk met ‘n mondjievol preweling

 

of ‘n verroeste fluitjie in die sak

en die honger oë wat so pleit

om onthou om onthou

 

te behou : die voëls se vlug

is die waan van landskappe lig

verwelk teen die geboue se fasades …

 

maar snags wanneer die uitspansel bewe

en daar geen jakkalse is om na te roep

omdat die maan swart verlyf

 

in die mond van skrywe

wéét ons ons weet

weer watter stilte in ons roer

en dan gaan dit nou oor

hoé om

die dood mak te maak

 

soetjies, soetjies

sodat sy haar soetvoetjie

lankuit langs my kan kom

 

vly om soetjies

van my besit te neem

en (ons) asem uit te blaas

 

sonder al die geraas

van stilte

 

 

« what happens to the heart ?

« et maintenant – que vais je faire ? »



[© Breyten Breytenbach / 2019]

       

 

 

 

 

 

 

 

 

Bookmark and Share

4 Kommentare op “Breyten Breytenbach. Reiseinde fragmente”

  1. Frederik Koen :

    Hierdie is net ‘n toets om te kyk of die kommentaar funksie werk op die webtuiste.

  2. Marlise :

    Liewe Breyten, baie dankie vir jou woorde van waardering! Mag die ‘reise’ en ‘fragmente’ steeds hierdie ongelooflike leesplesier op Versindaba wees in die toekoms. Groete.

  3. Manjifieke verse! Mag hulle tot in Swede weerklink.

  4. Waldemar Gouws :

    Ook verwondering oor die Breërivier van Bonnievale se veelsydige outobioverse (nie van die “bring back my Bonnie to me”-soort nie). Mens registreer krisis, kwessies wat verander, selfs vanaf asyn aan die lippe na olie aan die lippe, en oor eerste en (‘n intieme intimasie van) laaste verkeer.

    Ek dink hierdie fragmente is die uitdrukking, die samevatting, van ‘n persoonlike poëtiese antropologie.

  •