Resensie: Nagblind (Francis Grobler)

 

 

Nagblind deur Francis Grobler. Naledi, 2020.

Resensie: Nini Bennett

 

Die eerste indruk wat Nagblind skep, is een van verwagting: Die blakerteks bevat immers vyf akkolades, onderskeidelik dié van Richard van der Westhuizen, Dana Snyman, Koos Kombuis, Berdéhan Brand en Antjie Krog. Op die agterflap sê Krog: “Daadwerklike talent wat ’n eie interne woordeskat tot stand bring.” Dit skep ’n verwagting na Grobler se idiolek.

Een van bovermelde kommentators, Berdéhan Brand, het ook die persverklaring geskryf. Dit stem ooreen met die flapteks: “Francis Grobler skuif die sluier van ’n verskuilde wêreld met ’n afgerigte werklikheid en konformiteite oop met ’n moderne benadering tot digkuns. Haar outentieke benadering dra by tot ’n skaars, maar nodige kommoditeit in Afrikaanse poësie. Nagblind is ’n kragtige, eiesoortige en eenmalige leserservaring. Die woord word verhelder deur retoriek en metafore wat vonk. (…) Sy verfyn en rond die eindproduk tot ’n “andersheid” af wat ver verby die grense van konvensies gaan en aan die geskrewe woord ’n nuwe betekenis gee. (…) Francis Grobler is ’n spelterapeut, eggenote en ma van drie seuns (…). Haar debuutbundel verskyn in 2007, waarna andere volg. In 2019 word sy as algehele wenner aangewys deur die Genootskap van Handhawing van Afrikaans en verower die N.P. van Wyk Louw-prys. – Berdéhan Brand, digter, resensent, vryskut en keurder by hoofstroomuitgewers.”

Hierdie uitspraak is in vele opsigte problematies, maar meer daaroor later. Dit is egter ook onbekend op watter platforms Brand geresenseer het – ’n soektog na sy resensies lewer niks op nie. Die digter se resepsiegeskiedenis is eweneens duister. ’n Uitgebreide soektog op die sosiale media lewer ’n foto op wat die volgende inligting bevat: “Francis Grobler is ’n vrygees woordkunstenaar. ’n Vrydenker. ’n Dromer. ’n Kind van die aarde. (…) Haar debuutbundel, Pyltjies innie sand word vrygestel in 2007. Daaropvolgende werke sluit in duskant annerkant, Wie Ore Het en aard. ’n Versameling van Grobler se ander werke word vervat in die omnibusse Vier Seisoene; Dissekteer die Reënboog en Die Tiende Provinsie, asook in ander publikasies (…). In haar meer onlangse werke en met die ondersteuning van bekende name in die musiekbedryf, word Grobler se poësie, beelde en musiek meesterlik vervleg tot kragtige vlerke met intense boodskappe” (sic). Iederwel: die deftige voetwerk in die blakerteks skep die verwagting dat Nagblind ’n belangrike, selfs grensverskuiwende bundel mag wees. En om die verwarring uit te skakel: Nagblind is nié ’n debuutbundel, soos Hans du Plessis in sy resensie op Maroela Media beweer het nie – as ’n mens Grobler se selfpublikasies in berekening bring, dan is Nagblind haar vierde bundel.

Die eerste gedeelte, “annertrap se spoor”, open met die programgedig, “andersoort eenders” (2-3) wat ’n spel tussen anders en eenders as ’n skynbaar versoenbare kontradiksie voorstel. Die digter is egter inkonsekwent ten opsigte van die spelling van anners / anders en eenders / eners, waarskynlik ’n opsetlike poging om hierdie ‘andersheid’ te beklemtoon. Ongelukkig skep dit eerder die indruk van literêre slordigheid, byvoorbeeld “annertrap”, “andersoort”, “annerkant”, “anders”, ensovoort. Die ontronding en praattaal van “anner” dien geen doel nie; dis steurend, en ’n mens wonder of dit nie dalk ’n oorblyfsel van die digter se selfpublikasie, duskant annerkant is nie. Hierdie andersheid / andersom-‘logika’ word in enkele gedigte beskryf:

 

jirre, wat nou

 

dis seker maar oor ons mekaar se eenders

of mekaar se anders is

dat metafore uit my skryfhand ontbreek

 

of dalk is dit oor die verlopige verbond

dat ek – godweet weer jou asem wou voel

teen die skelet van my ribbekas

wat wordend wou úít

soos ’n eva

 

miskien het ek geglo dat my praat

nou ’n versigtige winter word

en my mond stadiger as gister

asof ons geneties apart is

 

jirre, wat maak ek nou? (14)

 

Asook:

 

spieëls voor die ruite

 

my hande hurk in die spore

van ’n andersom-neig

asof ek ’n rekenfout is

 

word ’n eenling se weerkaatsende bestaan

dan ’n soort hoofstroom-offensief

of bloot die droewige vloek

van ’n meerdimensionele kop

wat stukkende motte en duiwe aaneenlas? (34)

(…)

 

In bovermelde vers voel die aweregse spel met “andersom-neig” na ’n futlose literêre speletjie en tref dit die leser as infantiel. Dis nou hande wat hurk, nie bene nie. En die eenling weerkaats (die enkelvoud verdeel in meervoud).

In geheel neig die verse na willekeur. ’n Logiese poëtikale verloop ontbreek en botsende metafore vier hoogty. ’n Sentrale of sentrifugale tema ontbreek, en breedweg handel die verse oor lig teenoor donker, dag en nag, die prosesse van lewe en dood, die seisoene, en daar kom liefdesgedigte en Bybelse verwysings voor. Die omslagontwerp met die dubbelmaan suggereer iets van ’n “dubbelkyk”, ’n dubbelduidige of selfs meerduidige betekenis van die poëtiese woord. Ongelukkig ontbreek laasgenoemde en vertroebel die verse eerder in obskurantisme.

Op stilistiese vlak werk die digter met amorfe poësie. Sy skryf uitsluitlik in kleinletters en gebruik leestekens spaarsamig. Alle gedigte in Nagblind is binne hierdie templaat geskryf, wat op sy beurt poog om die digter se stilistiese armoede en gebrek aan verstegniese beheer te verdoesel. Die bundel herinner aan die amorfe poësie van die sewentigerjare wat gekenmerk is deur literêre bandeloosheid en die gebrek aan selfkritiek. Volgens Kannemeyer het uitgewers hulle skuldig gemaak aan die onkritiese aanvaarding en literêre oorproduksie van minderwaardige werk. Nagblind is sowel in styl, vorm en aanbod ’n bundel wat die mankemente van die sewentigerjare se poësie weerspieël.

Die taaltruuks slaag nie:

 

kon ek jou net eenmaal inspoor tot teen my skelet –

in – inner – inste (soos vel en weefsel en are) (68)

 

Die oordadige gebruik van hakies en koppeltekens is steurend.

vandag skryf ek (in die wig van ’n wensbeen) / (…) / want dis eers van onder (van heel onder) (75)

 

In enkele verse kom Ars poëtikale besinnings voor, byvoorbeeld “kyk hoe sak die ink”:

 

dié verse is alweer te slordig

vir literatore en ykers

maar as my ink sak om

’n heelgister te bid teen jou kussingsloop

en jou terug te sit in die son

 

láát dit dan sak

sodat jy van vooraf kan onthou –

dán sal ek jou naam hardop uitsê

sodat die hemel heel sal bly

soos dit nog altyd was (9)

 

’n Metafoor word op ander plekke as iets wat “bang” is, beskryf. Nog ’n voorbeeld:

 

soeker

 

my hande bring jou in swerfsand buite teks

met slordige sinsbou sonder sintaksis

interpunksie en dies meer

 

jy het reeds die maan

in jou mond laat slaap

en die reliëf van bykans elke koördinaat

op die kaart gespoor

 

jy skryf die sinne van ’n vryskutdromer

as teenmaatreël vir bloei

maar steeds verken jy nes ek

vryheid veeltalig ver

buite die taalgrens van literatore

 

en berei ’n eie kontinent in dryf

soos ’n weggebreekte skelet (30)

 

Mankemente soos ’n onlogiese poëtiese verloop van verse, ’n gebrek aan logiese oorsaaklikheid en verse wat wemel van beelde wat willekeurig én ondoeltreffend ingespan word, kom in alle verse voor. In “soeker”, die volgende voorbeelde: Strofe 1 se geswymel maak hoegenaamd nie sin nie. Wat op dees aarde is ’n “vryskutdromer” – is daar, by implikasie, ook iets soos ’n “voltydse” dromer? Die gebruik van die woord “dryf” in strofe 4 as s.nw. is verwarrend en slaag nie. Ook die gebruik van die verhewe woord is hinderlik, soos “ykers” in “kyk hoe sak die ink”. Voorts gryp die digter na biologiese begrippe sonder dat enige van hierdie motiewe deurgekomponeer word. Die woorde word lukraak gebruik en mens kry die gevoel dat die verhewe of geleerde woord as intellektuele fineer moet dien, met ander woorde dis myns insiens niks meer as pretensieuse stopwerk nie. Die bundel wemel van embrio’s, gamete, ovums, vrugwande, geendraers en fetusse. In “lepidoptera” (38) word die vers, wat handel oor motte en vlinders, as ’n raaisel aan die leser gestel.

Die verse steier onder die roekelose gebruik van koppeltekens om woordkonstellasies te skep: “klip-vir-bliksemse-klip”, “van daar-af-aan” en “van dus- tot anderkant skemer – “, om enkele voorbeelde te noem.

Die digter is lief vir potsierlike sameflansings van woorde, waarskynlik pogings tot neologisme. Voorbeelde hiervan is “droomskelette” (12), “vlindermurg” (12), “tussenstroofstiltes” (12), “aarsels” (15), “kleingebed” (17), “ingekapte wederbestaan” (19), “woordsigote” (20), “vryskutdromer” (30), “gistertrap” (26), “hoofstroom-offensief” (34), “brandbane” (41), “gelykpreek” (42), “kruisdodings” (48), “aardelinge” (48), “eenrigtingstaar” (50), “bystelling” (52), “medevers” (54), “skynideologie” (54), “swaaiings” (54), “halfgeringe” (58), “smalgeskatte” (66), “sigeuns” (67), “kleinsekonde” (69), “halfbang-vlietend” (70), “herteug” (76), “onthulde” (74), “onsekerte” (78), en “waarwording” (80).

Die mildelike gebruik van poëtiese clichés en die gesogte woord of beeld kom voor. “Spore” is só ’n cliché, byvoorbeeld: “hulle sê dat ons ’n ándersoort eenders lostrap” (2); “vandag het ek my voete verpas en / my spoor was vreemd vir my trap” (18); “ons spore naslaan” (21); “uit gistertrap se groef” (26) “my hande hurk in die spore / van ’n andersom-neig” (34); “want net ons sal weet dat die kleur van dromers / in die prismas van eie spore bly spartel” (42); “maar vanaand ken my voete nie my eie spoor nie” (51); (…) “sal als wat leef / terugtroef tot ’n spoorlose bestaan” (59); “deur hoeveel katarsisse / kan een paar voete / sonder sloeg of struikel trap” (65); “jou naam kerf teen elke spoor / wat jy in die melkweg los” (67); en “ek weet nie of my voete bepaald iewers minder sal sleep / en of my spore ooit meer gelyk sal neig” (68).

In sommige verse val die spreker haarself in die rede by wyse van ’n emosiebelaaide interjeksie: die “verhewe” inhoud word kras onderbreek en gejukstaponeer met banaliteite, byvoorbeeld “want godweet” (20); “jirre, wat maak ek nou”? (14); “fokweet” (51); en “ek wil terstond uitmekaarbliksem” (68).

Uiteindelik raak die botsende metafore, poëtiese willekeur en mooiskrywery nét te veel, en ek haal aan uit “toe jy omkyk” (12):

 

(…)

want die versmakers dig hulself ter dood

in die leemtes van droomskelette en ou vlindermurg

 

tussenstroofstiltes word altesaam

waarmakings wat opsteier

in ’n stom applous

aan die klamkant van kyk

 

Asook:

 

kopklank

 

ons koppe werk wederkerig

ons verstand soos die voorkennis

van magiese nagte

 

al het ons bloot

van ver af effe eenders gelyk

want ek was nog nooit jou antoniem nie

 

ons soort sal altyd

in verspringende hoeke

deur brandbane en die breeklyn van branders beur

in hierdie afgemete halfsirkelbestaan

wat ander leef noem

 

of tot vrede in ons vestig (41)

 

Die toetssteen vir ’n goeie bundel is of daar ’n nuwe stem is; ’n nuwe stylgreep. Ongelukkig verklap Nagblind al die hebbelikhede van die sewentigerjare se poësie, met gepaargaande literêre argeloosheid. Nagblind is nie, soos aangedui in die blakerteks, ’n nuwe, moderne of outentieke benadering tot poësie nie, dit is al tot vervelens toe beoefen veertig, vyftig jaar gelede. Kannemeyer het dikwels na hierdie tydvak se swak poësie verwys, wat Hambidge elders as “terreuraanvalle op die digkuns” beskryf. ’n Streng keurdershand kon van die hebbelikhede in Nagblind uitgeskakel het. Desnieteenstaande het die digter egter ’n verantwoordelikheid teenoor haarself om haar talent te ontwikkel, al beteken dit sy moet terugkeer tekenbord toe. In Nagblind is daar té veel voetwerk en te min poësie.

 

 

Bookmark and Share

24 Kommentare op “Resensie: Nagblind (Francis Grobler)”

  1. GERT CRAWFORD :

    Die gedigte hierin het my laat besluit om ‘n bundel te bestel. Dankie tog ek het dit raakgelees! Ek het nog nooit beter gedigte gelees nie- en ek lees graag. Francis Grobler, jy het my aandag! Ek, sowel as my hele familie, is nou beslis aanhangers. Jy mag maar skryf, hoor! Nagblind hier kom ons!

  2. Estelle :

    Gert Crawford – mooi so! Julle is nie haar enigste aanhangers nie, glo my – daar is baie!!! Ek het groot bewondering vir haar – sy gaan nog groot hoogtes bereik, ten spyte van die kwaadwillige kommentaar van ‘n stem roepende in die woestyn van doofstommes..

  3. Elke literator het inderdaad die reg om ‘n professionele mening te lug oor ‘n resensie wat verskyn het – mits hy/sy natuurlik die bundel gelees het en sy/haar mening met genoegsame feite en voorbeelde kan staaf! Ek verwyder alle kommentare met persoonlike en lasterlike aanvalle op die resensent. Sodanige aanvalle druis in teen Versindaba se beleid en sal nie geduld word nie. – Marlies Taljard (Inhoudsbestuurder: Versindaba)

  4. Estelle :

    Hierdie sg. “resensie” het my sprakeloos gelaat. Ek het nog nooit so ‘n wrede, gevoellose en vernederende aanval op ‘n digter gelees nie. Was dit nou werklik nodig? Die hele betoog is weersinwekkend en negatief en laat ‘n biiter smaak in jou mond. Hierdie begaafde digter verdien dit nie. Ek stel voor dat dit onmiddellik onttrek word. Dis onaanvaarbaar en gemeen.

  5. Anton :

    Uitstekende resensie en elke uitspraak word gestaaf met voorbeelde.
    Daar is inderdaad meer woorde en beelde en mooiskryf as poësie in die bundel dalk is die digter “Digblind”

  6. Marlies Taljard :

    Ek skryf hierdie kommentaar as literêre kritikus én as Inhoudsbestuurder van Versindaba. Estelle, ek sal die resensie verwyder wanneer:
    1. daar bewys is dat die resensie nie aan die standaarde van die resensie as genre voldoen nie, m.a.w. dat dit die beperkinge wat die resensie aan resensente stel, te buite gaan, soos byvoorbeeld dat die resensent ‘n persoonlike aanval op die digter loods;
    2. daar aangetoon is dat die resensent nie haar stellings met genoegsame voorbeelde uit die teks of die literêre teorie wat verband hou met die genre-kenmerke van die poësie, gestaaf het nie;
    3. daar aangetoon is dat die argumentasieproses onvoldoende is, byvoorbeeld dat gevolgtrekkings nie voortspruit uit die voorafgaande stellings met bewysmateriaal nie, byvoorbeeld dat die oormatige gebruik van sekere woorde wel funksioneel is EN WAAROM dit wel funksioneel sou wees, ens.;
    4. daar ooglopende foute in die resensie uitgewys is; en
    5. dit vir my duidelik is dat die kommentator wel die teks gelees het deurdat stellings wat gemaak word, met woordelikse aanhalings uit die teks gestaaf word.
    Neem asseblief in aanmerking dat die doel van ‘n resensie NIE is om die digter en die uitgewer plesier te verskaf nie. Wanneer ‘n kunstenaar besluit om sy werk (ek gebruik maar die manlike vorm) in die openbare domein te plaas, het hy geen beheer of sê meer oor dié werk nie (Roland Barthes sê dan is die outeur dood). Die blote feit dat mens dus ‘n bundel uitgee, stel jou én die bundel bloot aan kritiek. ‘n Resensie is bloot ‘n waarde-oordeel oor ‘n artefak en geskied volgens sekere spelreëls. Dit beoordeel die estetiese kwaliteit van die artefak en nie die skepper daarvan nie. Ek sal bv. nie ‘n rugbywedstryd volgens sokkerreëls beoordeel omdat ek nie die rugbyreëls verstaan nie. Daar is dus teorieë en kriteria waarvolgens gedigte wat die indruk wek dat dit ernstige poësie is (deurdat dit bv. deur ‘n bekende uitgewer uitgegee word), beoordeel word. ‘n Goeie resensie is een wat dié stel reëls kundig en konsekwent aanwend en tot geloofwaardige gevolgtrekkings kom; ‘n swak resensie is een wat getuig van onvoldoende vakmanskap van die literator deurdat hy nie die “spelreëls” verstaan nie en bv. gedigte wat deur die meeste ander literatore as middelmatig beskou word, ten hemele aanprys. Of Bennet se resensie goed of sleg is, sal blyk uit die kommentaar van kundiges wat die teorie en praktyk van dig en kunsskepping verstaan. Ek wil elkeen uitnooi om op sinvolle en verantwoordbare wyse aan dié debat deel te neem.

  7. ‘n Sinvolle debat oor die aard en betekenis van poësie, en hoe onderskei kan word tussen “gehaltewerk” en iets van mindere waarde, sal baie welkom wees. Marlies het ‘n paar duidelike lyne getrek wat beoordeling van poësie in helder lig stel.

    In Nini Bennett se eerste paragraaf van haar resensie, haal sy Antjie Krog aan soos volg: “Daadwerklike talent wat ’n eie interne woordeskat tot stand bring.” Dit skep ’n verwagting na Grobler se idiolek.

    Antjie Krog word allerweë as ‘n kundige op die gebied van die letterkunde beskou. Mens sal dus graag wil hoor hoe sy haar stelling op die blakerteks motiveer. Hoe sou sy haar uitspraak kan regverdig na aanleiding van onder andere die riglyne wat Marlies uitgestippel het?

  8. “Kopklank” is vir my ‘n skitterende vers.
    Kyk met ‘n vars oog, gebruik ‘n vars taal, hang nie moeg en verkreukeld aan ou tegnieke soos eindelose rym en ou vorme nie. Strik nie mooi prentjies nie. Slaan ‘n bres in verlepte sienings van die mens en sy maniere van “syn”…

  9. Nav die resensie van Nagblind, moet ek my teleurstelling oor die resensie uitspreek. Ek het werklikwaar vir iets positiefs gesoek maar dit heel waarskynlik mis gelees.

  10. Engela O :

    Bennett begin deur haar eie ervaringe ten opsigte van haar verwagtinge van Nagblind te bespreek. Haar inleiding is irrelevant. Sy is deurgaans baie gretig om na die digter se vorige bundels te verwys, iets wat waardeloos is vir die resensie-leser.
    Wanneer sy uiteindelik begin met haar resensie, kritiseer sy die gedig “andersoort eenders” soos volg:
    “Die eerste gedeelte, “annertrap se spoor”, open met die programgedig, “andersoort eenders” wat ’n spel tussen anders en eenders as ’n skynbaar versoenbare kontradiksie voorstel. Die digter is egter inkonsekwent ten opsigte van die spelling van anners / anders en eenders / eners, waarskynlik ’n opsetlike poging om hierdie ‘andersheid’ te beklemtoon. Ongelukkig skep dit eerder die indruk van literêre slordigheid, byvoorbeeld “annertrap”, “andersoort”, “annerkant”, “anders”, ensovoort. Die ontronding en praattaal van “anner” dien geen doel nie; dis steurend, en ’n mens wonder of dit nie dalk ’n oorblyfsel van die digter se selfpublikasie, duskant annerkant is nie.”
    Hier erken sy dat sy verstaan dat die digter opsetlik inkonsekwent is ten opsigte van die spelling van “anders”, juis om die andersheid te beklemtoon. Daarna skryf sy dat die gebruik van “anner” geen doel dien nie (alhoewel sy reeds erken het dat sy besef wat die doel is), en dat dit “steurend” is. Sy gaan selfs so ver as om te beweer dat hierdie kreatiewe manier van skryf die indruk van “literêre slordigheid” skep. Sy het nie hierdie stellings met behoorlike bewyse wat binne die literêre teorie val, begrond nie. Dit is bloot emosionele uitlatings om iets as “steurend” of “slordig” te bestempel sonder deeglike teoretiese begronding.
    Daarna gaan sy voort om “spieëls voor die ruite” te kritiseer:

    my hande hurk in die spore

    van ’n andersom-neig

    asof ek ’n rekenfout is

    word ’n eenling se weerkaatsende bestaan

    dan ’n soort hoofstroom-offensief

    of bloot die droewige vloek

    van ’n meerdimensionele kop

    wat stukkende motte en duiwe aaneenlas?

    Weer eens, ‘n unieke spoggedig met beelde van hande wat hurk en eenling wat weerkaats om juis die andersheid te beklemtoon.
    Bennett skryf:
    “In bovermelde vers voel die aweregse spel met “andersom-neig” na ’n futlose literêre speletjie en tref dit die leser as infantiel. Dis nou hande wat hurk, nie bene nie. En die eenling weerkaats (die enkelvoud verdeel in meervoud).”
    Hier beskryf Bennett hoe sy persoonlik voel. Sy het duidelik slegs negatiewe gevoelens oor die kreatiewe woordespel. Bennettt probeer hier die leser manipuleer om te glo dat gedigte altyd rigied moet lees, en dit is juis hierdie afwisseling wat waarde toevoeg tot die gedig. Weer eens is Bennett se uitlatings ongegrond en dit tref die ingeligte leser as oneerlik.

    Oor die tema skryf Bennett:
    “In geheel neig die verse na willekeur. ’n Logiese poëtikale verloop ontbreek en botsende metafore vier hoogty. ’n Sentrale of sentrifugale tema ontbreek, en breedweg handel die verse oor lig teenoor donker, dag en nag, die prosesse van lewe en dood, die seisoene, en daar kom liefdesgedigte en Bybelse verwysings voor. Die omslagontwerp met die dubbelmaan suggereer iets van ’n “dubbelkyk”, ’n dubbelduidige of selfs meerduidige betekenis van die poëtiese woord. Ongelukkig ontbreek laasgenoemde en vertroebel die verse eerder in obskurantisme.”

    Hier, wetend of nie, bevestig Bennett (in pretensieuse terme) duidelik wat Grobler se tema is. Die tema is nagblind, wat herinner aan teenoorgesteldes (dit pas perfek by die andersheid en eendersheid). Bennett gebruik voorbeelde soos lig en donker, dag en nag, lewe en dood en seisoene om haar argument skynbaar te staaf dat daar nie ‘n tema is nie, wat ironies is, aangesien dit juis haar argument vernietig. Die voorblad is die perfekte keuse om die “dubbelkyk” te suggereer. Dit is juis die logiese denker wat hierdie tema sal kan waardeer.

    Oor die styl skryf Bennett:
    “Op stilistiese vlak werk die digter met amorfe poësie. Sy skryf uitsluitlik in kleinletters en gebruik leestekens spaarsamig. Alle gedigte in Nagblind is binne hierdie templaat geskryf, wat op sy beurt poog om die digter se stilistiese armoede en gebrek aan verstegniese beheer te verdoesel. Die bundel herinner aan die amorfe poësie van die sewentigerjare wat gekenmerk is deur literêre bandeloosheid en die gebrek aan selfkritiek. Volgens Kannemeyer het uitgewers hulle skuldig gemaak aan die onkritiese aanvaarding en literêre oorproduksie van minderwaardige werk. Nagblind is sowel in styl, vorm en aanbod ’n bundel wat die mankemente van die sewentigerjare se poësie weerspieël.”

    Hierdie vergelyking van ‘n fenominale bundel soos Nagblind, met die sewentigerjare se “minderwaardige werk”, is verregaande belaglig. Bennett steun onmiskenbaar swaar op die boek “Die Afrikaanse Literatuur 1652 – 1987” van J C Kannemeyer, gepubliseer in 1988, veral op verwysings en terme op bladsye 436 en 437.

    Oor die metafore het Bennett ook oneerlike kommentaar, en is dit duidelik dat sy nie die doel van metafore korrek oordra nie. Sy kritiseer nuutskeppings soos “vryskutdromer” omdat sy skynbaar net die letterlike betekenis daarvan begryp. Byvoorbeeld, ‘n mens kan ook vra wat ‘n dromer is indien ‘n mens op hierdie lae vlak wil kommunikeer.
    Bennett se resensie is uiters persoonlik en ongegrond. Dit dui op haar persoonlike gevoelens en daar is ‘n duidelike gebrek aan insig.

    Die resensie steun swaar op Kannemeyer se konsepte, en daar is dus ‘n ook ‘n gebrek aan relevansie en oorspronklikheid.
    Bennett sluit af met “In Nagblind is daar té veel voetwerk en te min poësie”. Dit is sogenaamde “resensies” soos hierdie wat die beste digters van ons tyd probeer stilmaak en hulle digterlike vryheid wil versmoor. ‘n Mens wonder onwillekeurig wat die resensent hierdeur wil bereik?
    Naledi het hulself oortref met die publikasie van hierdie bundel deur ‘n talentvolle digter.

  11. Elmarie Viljoen-Massyn :

    Ek reageer op Marlies Taljaard se uitnodiging hierbo “om op ʼn sinvolle en verantwoordbare wyse aan dié debat deel te neem”. Ek reageer in my hoedanigheid as een van die 21 Nuwe Stemme van 2017. En hiermee bedoel ek dat ek ʼn opkomende digter is wat nog baie het om te leer en besig is om te leer! Sien my reaksie dus asseblief in hierdie lig.

    Graag wil ek aanhaak by De Waal Venter se versoek hierbo. ʼn Sinvolle debat oor “gehaltewerk” en werk van “mindere waarde” (of dalk “middelmoot-poësie”, vgl. https://versindaba.co.za/2009/05/25/kom-ons-praat-hieroor/?) sal baie nuttig wees, veral vir jong digters (soos ek) wat ons onderskeidingsvermoë ten opsigte van goeie poësie moet ontwikkel.

    As ʼn mens Hans du Plessis se resensie op Maroela Media lees, sou mens nie sê dit is dieselfde bundel wat Nini Bennett onder oë gehad het nie. En as Antjie Krog sê iemand het “daadwerklike talent”, wie’s ek om te stry? (Nini Bennett mag stry. Ek gaan nie.)

    Dus: Waarom sê Krog en Du Plessis sus en Bennett so?

  12. Anton :

    Alida, jy is seker Francis se vriendin of selfs familie.
    Sulke lojaliteit kan net uit so ‘n oord kom. Jy moet tog die botsende metafore raaksien; die “gemaakte” woorde wat geen doel dien anders om “nuut” te klink nie?
    Byvoorbeeld
    Daarna gaan sy voort om “spieëls voor die ruite” te kritiseer:

    my hande hurk in die spore

    van ’n andersom-neig

    asof ek ’n rekenfout is

    Hoe of hoekom sou jou hande hurk in die spore? As sy wou sê dat sy onderstebo is (maw hande is waar die voete is) hoekom gebruik sy “hurk”? Buitendien hurk ‘n mens met jou hele liggaam en nie net met ledemate nie.
    “asof ek ‘n rekenfout is” Rekenfout is ‘n verkeerde berekening soos in ‘n som en nie soos sy waarskynlik bedoel, foutief geskape of gebreklik nie.

    Dis wat Nini bedoel met frases wat niks oordra nie Dis waar die botsende metafore inkom. Dit alles net in die 3 reëls

  13. “Quot homines, tot sententiae” het Publius Terentius Afer (Romeinse dramaturg 186 – 159 v.C) gesê. “Daar is net soveel menings as wat daar mense is.”

    Dit is waar, maar daar bestaan tog wel ’n literatuurwetenskap en kritiese etos in die Afrikaanse literêre wêreld (soos in ander letterkundes). Hiervolgens kan ’n kritikus dan sy of haar kritiek oor poësie formuleer en regverdig. Dit is nie die plek hier om selfs die hoofpunte van hierdie kritiese strukture te bespreek nie. Maar mens kan wel sê dat kritici, binne hierdie aanvaarde raamwerk, tog ook kan verskil. Beginsels kan verskillend geïnterpreteer en regverdig word.

    En dan, met al die verskille wat kritici onder mekaar het, gebeur dit tog dat ’n soort konsensus mettertyd bereik word en sekere werke in die kanon beland. Maar dit is dikwels ’n pynlike proses!

    Mens kan ook in ligter luim besin oor “wat is ’n goeie gedig?” sonder om te swaar te leun op literêre teorie. Hier is byvoorbeeld wat die skrywer J. Patrick Lewis (Freedom Like Sunlight: Praisesongs for Black Americans) daarvan sê:

    “A good poem is a blind date with enchantment. 
Above all, no matter what its subject matter,
it must possess perfect verbs and no superfluous 
words. It must be an antidote to indifference.
The acid test is that you want to read it time and
 time again, and not only to yourself. A good poem
 begs to be shared with others”

  14. Waldemar Gouws :

    Ek het na die gedig “kopklank” hierbo gekyk om te sien wat kom tot stand, of begin dans, of kom dwarrel – wat word dus deur die teks gerealiseer. Met die inset val die serebrale op: koppe en verstand wat werk. Die a priori kennis van magiese nagte relativeer die verstandelike egter en skakel die rol van die kognitiewe uit, sodat dit wat geweet word nie Brink se “Kennis van die aand,” wat op ervaring berus, wil tipeer nie.

    Na strofe 2 se “al het ons bloot/ van ver af effe eenders gelyk” kom die woord “antoniem” as ‘n verrassing, in plaas van die verwagte “sinoniem.” ‘n Ou logika word dus so betwis.

    In strofe 3 word die solidariteit van die ek en die jy as ons beklemtoon (“ons soort”) teenoor die “ander” van reël 5.

    Die “verspringende hoeke” val buitekant die “afgemete halfsirkel” se 180° of dan in die geïmpliseerde onbenutte ander helfte van die eintlike geheel. Dit is heel modernisties en idealisties gekonsipieer as beeld van die arena van die stryd om die volledige (esoteriese) nie-mundane.

    Twee ander lyne wat as grense genoem word wat beurend oorgesteek of mee klaargespeel moet word deur die twee van strofe 2, is “brandbane” en “die breeklyn van branders” wat waarskynlik in die afgemete halfsirkel as kulturele en fisiese obstakels gekonfronteer word.

    Hier wens ek vir leiding om die koherensie in sig te kan kry.

    Die finale reël se ironie gaan nie verlore nie. Die woord “vestig” sou bevredigend vir die godin Irene wees indien dit refleksief gebruik was.

  15. Jacobus Swart :

    Taal is n lewende ding. Ek lees die volgende interessante sin deur Andri Nieuwoudt raak in die kommentare na aanleiding van n bydrae deur Koos kombuis op LitNet:
    Ek woon in Nederland: ons het al 10 dae, met toenemende mate van inkorting, n opslotsit.

  16. Gisela Ullyatt :

    Bennett se resensie is uiters relevant, juis omdat sy nié die digter aanval nie, maar uiters professioneel die mankemente in die bundel aan die hand van gestaafde voorbeelde uitwys. Gaan kyk wat Kannemeyer al in sy kritiek geskryf het: hy was soms erg bitsig teenoor digters en skrywers. Gaan lees wyle Tom Gouws se resensies en hoe hy sekere gevestigde en ook ‘n jong digter wta gedebuteer het, persoonlik aangeval het. Bennett se resensie het hoegenaamd geen van hierdie tipe vergrype nie. ‘n Resensent se doel is nie om ‘n Goodreads-resensie te lewer nie: as daar mankemente is, moet dit uitgewys word. Natuurlik aan die hand van voorbeelde uit die teks met goeie begronding. Dit beteken mos in elk geval nié dat lesers nié die bundel sal koop nie. As jy nié saamstem met ‘n resensie nie, koop die bundel en geniet die lees daarvan terdeë…

  17. Engela Oel :

    Antjie Krog en Hans du plessis weet waarvan hulle praat. Die voorbeelde wat Nini Bennett gebruik in haar resensie is nie gestaaf nie, net gebruik. As jy nie die vermoë het om’n nuutskepping te kan waardeer nie, en as jy nie unieke/moderne metafore verstaan nie, is dit te wyte aan jou eie persoonlike beperkthede. As jy nie die doel van ‘n metafoor,vergelyking of nuutskepping verstaan nie, beteken dit nie noodwendig dat dit doelloos gebruik was nie. Die doel van elke metafoor en nuutskepping waarna daar in die resensie verwys word is baie duidelik.’n Mens moet eintlik moeite doen om te verstaan hoe dit moontlik is dat iemand dit nie begryp nie. As jy iets as “steurend” of “slordig” bestempel, is dit tog jou eie emosies waarvan jy praat. Jy kan voorbeelde hê, dit staaf nie noodwendig jou stellings nie, dit maak beslis nie jou resensie meer relevant nie, en dit maak nie die gedig minderwaardig nie. Die “voorbeelde” moet sinvol wees. Sonder goeie voorbeelde en argumente, is ‘n resensie onbetroubaar.’n Goeie resensie moet meer objektief wees. Ek is verbaas dat hierdie resensie van Bennett ondersteuning geniet. Antjie Krog (Hertzogpryswenner) is reg, die digter het daadwerklike talent. Wie is ons om te stry? Tog was daar nie een positiewe gedagte in Nini Bennett se resensie nie. Dit is uiters opvallend, veral wanneer ‘n mens dit vergelyk met ander meer bekende skrywers se positiewe reaksies. Die doel van hierdie debat is NIE om die resensent goed te laat voel nie, as ‘n resensie onbetroubaar is, moet dit uitgewys word.

  18. Sien ook Daniel Hugo se bydrae in dié verband elders op Versindaba.

  19. Dewald Koen :

    Ek het die terugvoering oor Bennett se resensie met belangstelling gevolg aangesien dit my interesseer hoe lesers en ander kritici op negatiewe resensies reageer.

    As letterkundedosent (en resensent wat sedert 2012 al meer as 100 tekste in verskeie genres geresenseer het) wil ek graag vir Bennett tussenbeide tree. Diegene wat die resensent looi bloot omdat sy haar opdrag as resensent uitgevoer het deur die teks objektief te beoordeel, besef nie watter groot verantwoordelikheid op ‘n resensent se skouers rus nie.

    Om binne die Afrikaanse literêre sfeer te resenseer, is ‘n besonder onaangename taak aangesien Afrikaans oor ‘n relatief klein letterkunde beskik vergeleke met ander tale soos Engels. Ons is ‘n klomp groot visse in ‘n klein poeletjie wat maar die onderlangse klappe na mekaar moet verduur vir ons geliefde letterkunde. Daar word gereeld in rubrieke en artikels oor die stand van resensiekunde in Afrikaans gevra waarom so min literatore tekste resenseer. Die antwoord is eenvoudig: Durf jy ‘n teks negatief takseer word jy vir die spreekwoordelike wolwe gegooi. Durf professor X of doktor Y van jou verskil, kry jy ‘n swart kruisie langs jou naam. Aangesien almal mekaar ken (hetsy via Facebook of professionele samewerking) word die taak nog moeiliker. Ek het onlangs opgemerk die beste resensent staan altyd aan wal. Resensente is net mense. Individue wat professioneel opgelei is en in die meeste gevalle oor die nodige kennis en ervaring beskik om ‘n teks objektief en sonder enige agendas te kan beoordeel. Ja, ons maak ook foute. Ek sal openlik erken dat ek in die verlede een of twee tekste verkeerd getakseer het – skryf dit maar toe aan my jeugdigheid en naïwiteit. Ek is al soos volg beskryf: “studentikoos”, onewewigtig”, “middelmatig”, “nie-kritiese leser” en allerlei ander opmerkings wat my ore via die riemtelegram bereik het. So het een literator eens opgemerk ek moet ophou om ‘n teks as “‘n hoogtepunt van die jaar” te beskryf (Die Hertzogprys vir prosa is toe heel toevallig aan daardie einste “hoogtepunt” toegeken.) Maar ek het waardevolle lesse in die proses geleer en streef ten alle tye om die teks met respek en objektiwiteit te benader. Die literator-digter T.T. Cloete is tot en met sy dood telkens herinner aan sy mistasting van Peter Blum se Steenbok tot poolsee (1956) wat deur J.C Kannemeyer (1983:275) as “een van die ergste vergissings deur ‘n Afrikaanse literator” beskou word. Het laasgenoemde vergissing deur Cloete van hom ‘n swak literator gemaak? Nee! Die punt is: Resensente begaan nou en dan ‘n oordeelsfout. Maar soos Joan Hambidge (seker een van die mees belese en gerespekteerde resensente in Afrikaans) ons gereeld herinner: Indien kritiek met konkrete voorbeelde uit die teks gestaaf kan word, is dit geldig. Laasgenoemde doen Bennett wel.

    Resensente verrig ‘n belangrike taak (en effens ondankbaar as jy my vra) wat baie tyd in beslag neem en ‘n karige vergoeding oplewer. Ja, elke leser het die reg om van die resensent te verskil – ons almal se leesvoorkeure verskil. Hou egter in gedagte dat ‘n resensent wat sy/haar sout werd is nooit die skrywer of digter aanval nie, maar bloot die teks beoordeel op grond van literêr-teoretiese konsepte. Net soos dit vir ‘n skrywer of digter nie lekker is om ‘n negatiewe resensie te lees nie, is dit ook nie lekker wanneer die resensent persoonlik beledig word nie. Kritiseer die resensie indien dit geregverdig is. Andersins moet die skoenmaker(s) hulself liefs by hul lees hou.

  20. Dankie, Dewald, vir jou kalm beredenering.

  21. “Ene” estelle :

    In haar MA-verhandeling “Digdebute teen die millenniumwending”(2003) wys E.M. Adendorff o.m. op poësie as gemarginaliseerde genre, die rol van die uitgewer en bespreek sy die probleme wat nuwe stemme met betrekking tot publikasiemoontlikhede ervaar. Die rol van die resensent word ook ontleed – dis onder meer belangrik dat resensente respek vir die kunstenaar en ‘n liefde vir die kuns moet openbaar (p. 134).
    Voordat ‘n resensent daartoe oorgaan om ‘n debuutbundel wat met groot oorleg deur ‘n onverskrokke uitgewer gepubliseer is, algeheel af te kraak, behoort die resensent hom- of haarself eerlik af te vra: Is my optrede/oordeel werklik in belang van Afrikaans en die bevordering van die Afrikaanse digkuns? Gaan my kritiek ‘n nuwesoortige stem onherroeplik te na kom of gaan dit die digter tot groter hoogtes lei en aanspoor? Behoort ek my resensie nie ook positief rigtinggewend in te klee nie?
    Adendorff verwys na Zandra Bezuidenhout (Ingrid Jonker-pryswenner) se slotgedig van die afdeling “Uitnodiging” in haar bundel Dansmusieke, waar lesers en kritici aangespreek word en die verantwoordelikheid van die resensent beklemtoon word:

    “Maar trap versigtig:

    kom ons spore nie te na:
    verdra die voetprente met moeite,
    en vul die gate en hiate self
    met deernis
    en betekenis.”

  22. Bernard Odendaal :

    Ek wil ook, soos Daniel, vir Dewald op die skouer klop met die ewewigtige blik op die rol en verantwoordelikhede van ‘n resensent. En my stem voeg by diegene s’n wat die meriete raaksien van Nini Bennett se resensie.

    Hek- of poortwagter is een van die benamings vir die pos wat ‘n resensent in die literêre veld beman. Dit is uit bostaande gesprekvoering oor Nini se resensie alte duidelik dat dit geen geriefsposisietjie is nie.

  23. Hein Viljoen :

    Die debat gaan, lyk dit my, oor die rol van resensente en die kriteria waarvolgens gedigte beoordeel behoort te word.
    Sommiges dink blykbaar dat die resensent ‘n soort rasieleier moet wees wat soveel bohaai moet opskop dat die debutant se werk gelees sal word. En dat die beste gedigte dié is wat die grootste aantal ondersteuners (oftewel, likes) gaan kry.
    Maar wat is dan die kriteria waarvolgens ‘n gedig of ‘n bundel beoordeel behoort te word? Rykdom, veelduidigheid, stilistiese vaardigheid, of wat? Gaan dit oor die intrinsieke waarde van die gedig as teks of behoort waardes buite die teks (bv. die bevordering van die Afrikaanse poësie, geleentheid skep vir nuwe stemme, ens.) swaarder te weeg?
    M.i behoort die debat breër en grondiger aangepak word. Die kriteria behoort duideliker uitgespel te word. Dalk kan die lemma Evaluering (Literêre) in Literêre terme en teorieë bydra tot so ‘n grondiger debat.

  24. helize van vuuren :

    My “brediehand brand”
    (maar daar’s nie vleis nog groente
    vir die gedoente)
    nou maak ek maar van water
    en klip
    sop

Los kommentaar

 

*

  •