I
In 1980 debuteer die befaamde letterkundige T.T. Cloete (1924 – 2015) met ‘n bundel Angelliera wat D.J. Opperman indertyd as koningskos beskryf het.
‘n Slim debuut – inderdaad met ‘n angel in die lier.
In 2001 verskyn ‘n keuse uit sy gedigte: Die baie ryk ure: 100 uitgesoekte gedigte.
Hierby was wyle Charles Fryer, sy uitgewer, Heilna du Plooy en hierdie leser betrokke. En ons het onafhanklik van mekaar bykans dieselfde keuses gemaak.
Elize Botha het voor die verskyning van sy bundel gedigte (onder ‘n skuilnaam versend aan Tydskrif vir letterkunde) vir my gewys. Ek was in ekstase en hierna het ons die nuwe digter beleef wat rym en jukstaposisie kon inspan op ‘n besondere wyse. Daardie T. Jansen van Rensburg het toe uitgekom as TTC. En ‘n nuwe orde geskep.
Sowel teoretikus as digter. Skrywer van etlike besinnings oor die digkuns soos in 1970 Twee idilles: Martjie en Trekkerswee (Blokboek) en in 1982 verskyn Hoe om ’n gedig te ontleed (Blokboek). In 1953 sy doktorale studie oor Trekkerswee en Joernaal van Jorik.
Daar was ook omstredenhede rondom sensuur en oor Breytenbach. Maar dit is ‘n gesprek vir ‘n ander dag. Net soos Marius Scholtz oor sy vader Merwe.
Mense in ‘n ander tyd en era.
https://versindaba.co.za/2026/01/29/marius-scholtz-breyten-se-reis-na-vryheid-vanuit-pollsmoor/ Besoek 28 Februarie 2026
II
Die digters wat my as digter laat ontwaak het, was N.P. van Wyk Louw (Nuwe Verse), Elisabeth Eybers (Balans), Sylvia Plath (Ariel), Fanie Olivier (Gom uit die sipres) en veral T.T. Cloete.
Met die lees van sy debuut, het iets losgekom in my as digter. Alles wat die grote DJO my geleer het in sy letterkundige laboratorium, het toe “waar” geword. Ek het daardie werkswinkel van Opperman sonder eie gedigte bygewoon. Ek was eers ‘n prosaskrywer, maar het later begin dig.
Iets in Cloete se aanslag het my bekoor. Die vermenging van die intellektuele en die aardse. Die paradoksale saamsnoer van alles. Die jukstaposisie tussen wat ons sien en dink. Die tegniese beheer. Die enorme kennis van Marilyn Monroe terug tot by Dante. Die vertalings en herdigtings van Baudelaire. Die saamdig van die banale en die sublieme.
En in die gedig “God die digter”, na aanleiding van Neruda se bekende uitspraak: “God is deur ’n digter gemaak”, maak hy hierdie klein vers:
daar is meer poësie in die sneeuvlokkie
as in die letterkunde en baie meer poësie
in die miskruier in die toktokkie
in die meteorologie en entomologie
in die moremis en in die bergpiek
die horison wat in die hemel wegraak
in die rooswolk is daar baie meer liriek
die aarde is deur ’n digter gemaak.
(Driepas, 1989)
In 2005 lewer ek die T.T. Cloete-erelesing aan die PU vir CHO met die titel “Die hipnose van die digkuns”. In hierdie lesing word van die belangrikste temas en tegnieke in sy digterlike oeuvre behandel.
https://joanhambidge.blogspot.com/search?q=die+hipnose+van+die+digkuns Besoek 28 Februarie 2026
Met die digter praat is ‘n bundel opstelle en gedigte ter huldiging van Cloete, saamgestel uit uitgawes van die Tydskrif vir Geesteswetenskappe (Jaargang 49 (4): Desember 2009 en Jaargang 55 (2): Junie 2015, onder die kundige redaksie van Bernard Odendaal, Hein Viljoen en Ina Wolfaardt-Gräbe.
Verskillende literatore het uiters relevante artikels oor sy werk gelewer.
Op die agterblad van Met die digter praat verskyn ‘n kwatryn uit die pen van Johann de Lange vir Cloete:
Die Vredefortkoepel is ‘n stil reuse plons:
‘n rooi lawaskild vir eons sissend in ‘n loog,
bergriwwe & rante, soos krale vir mastodons –
als lánk voor die dink van die digterlike oog.
De Lange en Cloete had ‘n uitgebreide telefoniese en e-pos- vriendskap oor teleskope, die wetenskap en die digkuns.
III
In die komende weke gaan ons kyk na al die belangrike artikels en beskouings oor sy werk.
‘n Groot digter, bloemleser, kritikus, Glossarium-redakteur, Bybelvertaler en herdigter van die Kerkgesange o.a., wat ‘n verskeidenheid reaksies op sy werk ontlok het.
Van Heilna du Plooy se analises van sy MM-gedigte tot Marlies Taljard se lesings van sy ekfrasis tot Phil van Schalkwyk se siening van metafisiese digkuns tot by Ina Gräbe-Wolfaardt wat sy tekste dissekteer tot by al die gesprekke oor sy werk.
Leopold
die ligte
en die vergesigte
van hemel en aarde die swart
van die grond en stralende wolke verward
bewegende mense strome
water ploeë ou bome
voor ou huise die verkeer
op die paaie die weer en onweer
die ganse heelal
is daar ter wille van ’n taalkristal.
Joan Hambidge
Kaapstad
1 – 3 Maart 2026
Hier is die lys bundels:
1980 Angelliera
1982 Jukstaposisie
1985 Allotroop
1986 Idiolek
1989 Driepas
1992 Met die aarde praat
1998 Uit die hoek van my oog
2001 Die baie ryk ure: 100 uitgesoekte gedigte
2007 Heilige nuuskierigheid
2010 Uit die wit lig van my land gesny. Vir Anna
2011 Onversadig
2014 Karnaval en Lent
Dit staan in Idiolek. 1986 bladsy 63.
Uit watter bundel kom die gedig oor Leopold?