Gedigte

Breyten Breytenbach. Vir Versindaba

Saturday, May 16th, 2020

 

Daar is so baie mense – te veel – wie mens nooit sal leer ken om ‘n mondjievol woorde mee te wissel nie ; daar is so baie digters, ook oor die eeue heen, met wie jy in gedagtes sou wou tree om te ja-maar of ‘n beaming te mompel by die lees van hulle tekssterf, maar hierdie deurgang wat ons ‘lewe’ noem is weinig meer as kortpad-vat en jy kom nie by al die stanings uit nie. Dit word seker ook gerig deur wat jy op ‘n gegewe moment raaksien. Dan is dit nie aan te beveel om vanuit Parys ‘n venster oop te maak op wat ver hiervandaan gebeur nie…

 

My eerste twee aan(d)tekenings as verstekelinge is vir Charl-Pierre Naudé, miskien met die gedagte dat daar tog ‘n Parys in die Vrystaat is (tot vryheid in staat ?), te ver om te loop en te na om te ry ; my derde gesang is vir Gisela Ullyatt. Niemand kan haar na-praat nie.

 

 

die keiser se skaduwee in die hemel

 

Napoléon – op al sy swerftogte

na die ontwykende droom van mag

deur bevryding, oor slagvelde

met ‘n nagwaak se melkweg van lyke bestrooi

in paleise waar in elke kooi ‘n nooi

naak getooi en mooi soos melk wag –

 

het nag vir nag

buite geslaap

hoed op die kop

gestewel en gespoor

slegs in sy groot jas toegerol

 

om oë oop of toe

na Jupiter te staar

asof hy al sedert die begin

dood is

 

*

 

 

sous-entendu : stilskryf

(vir lees tussen die snoere)

 

hoe omvattend daardie woord

soos die keiser se jas

wanneer hy punt in die wind

die melkweg in ‘n idioteboot bevaar

na die eiland van vergaan

 

gryp !

 

die greep vang niks vas

behalwe afwesigheid in die jas

as omwoorde begrip van die nieweesniewers

van nikswordnêrens

 

ook wanneer die melkemmer se geklingel

dood se ryp-word kristal-lig in die skrywe beskrywe

 

dit wil sê

dis nie te sê nie

maar wel te hoor

wanneer ‘n kiel die nat

in die water naat

en smoor

 

om naamlik net wat nié geuiter

of begryp is na te laat

in die keel :

 

dat die uur van die koei

reeds ryp (soos) as is

 

 

*

 

 

aardsengel

 

mens is altyd self

jou eie demoon

om te verskoon

totdat jy opeens onthou

jy is ook jou eie

inwonende verwonde engel

waaraan jy jou moet wend

en na meriete

van verdriet en vreugde

mag behou

of oor kan rou

al is dit ook slegs

met die stil

rietbeweging

se vlerkdans woorde

 

want dit is

soos dit sal wees na behoorte

wanneer al wat voël is

ophou sing in die boord

 

en julle drie

die laaste passies meet –

te wete : engeldemoon,

mens-is-altyd-self,

en skrywe –

 

© Breyten Breytenbach, 2020

 

 

Gisela Ullyatt. Uitgang

Saturday, May 16th, 2020

 

Hospitaal, eensame doolhof / êrens val lig in blokke

steriel die vloere / my hart klop elektries, iewers

naalde en bloedsusters. Ongesiens glip ek deur

vlakke van nabyheid en afstand / ongekend.

 

Môre /  ’n dagreis ver en geruisloos soos wit

komberse. Moederowerste, agter poorte lê

pêrels en die vaak / jou kruise besweer niks

én alles / jou bidkrale klik stom.

 

Vader van pyn / jou vleishakies soos ’n Bacon-

skildery / Francis Francis, jou screaming pope

kasty en betig met vuur / maar ligjare verwyderd

van vlees reis ek over the rainbow

 

© Gisela Ullyatt, 2020

 

 

Hannes Visser. Covid-internering

Tuesday, May 12th, 2020

 

‘n verweerde bank en ‘n lazyboy voor ‘n telefunken-televisiestel

en tretchikoff se green lady  langs ‘n verbleikte slag van bloedrivier

‘n enkelbed en eendeurkas agter ‘n gordyn in die hoek

 

‘n vergeelde ketel, ‘n tweeplaatstoof en ‘n stil yskas

drup ‘n  waterspoor oor deurgetrapte bruin linoleum

‘n bottel handy andy en ‘n bloublokkievadoek op ‘n rak

 

‘n tandeborsel, ‘n waslap en skyfie lifebuoy-seep

twee skeefgetrapte pantoffels en ‘n deurgewaste japon

‘n bad met koue water en

Dood

se stilte

 

© Hannes Visser, 2020

 

Cas Vos. Corona, o Corona

Monday, May 11th, 2020

 

Ons slaan ons hanne verstom tesame

oor miljoene der miljoene laaste name

wat jy sonder afspraak besoek

en vlytig opskryf in jou Dodeboek.

 

As iemand net begin proes

en hom met ’n masker beskerm

sal jy sonder om jou te ontferm

die armsalige opsoek wat hoes.

 

Dis nou jou kans, monster van klip

om blindelings keellangs binne te glip

en die dodelik sieke wat stik en sterf

onsigbaar vir jou Dodeboek te werf.

 

O Corona, ons gaan jou nog kry,

al is dit tussen vasbyt en knars.

Jy, geslepe dwaalster, gaan bars:

alleen sal jy in jou Dodeboek oorbly.

 

© Cas Vos, 2020

 

 

Hans du Plessis. Ingeperkte sonnek

Thursday, May 7th, 2020

 

ek kerm ingeperk

oor kind en kerk,

in my huis op my werf

nog by oorle pa geërf

 

ek hoor hulle plak ingeperk

glo iewers sonder kos of kerk

bondels agter sak en sink

en huil oor môre se werk

 

net voëls flirt en fluit onbeperk

totdat hulle eers weer ingeperk

hees sal hoes in rook en roet

van die mens se handewerk

 

maar met hierdie grendel eers verby

sal ek en jy tog weer die ek-virus kry

 

© Hans du Plessis, 2020

 

Anne-Ghrett Erasmus. Die retoriek van ‘n stoel: (wingback/vlerkstoel)

Tuesday, May 5th, 2020

 

(vir Louis Neethling)

 

stoel : meubelstuk vir een persoon om op te sit –

vasstaande stelsel

stoel (w) ; spruit, ranke gee : uitgroei

 

Op twintig het stoel waarde gekry :

Definisie, gewigtigheid, vierpotig, vastig:

Wat die sittende omvou en omvorm

 

Voorheen slegs –

Babastoel, stootkarretjie, karstoel,

ook foto op die Victoriaansestoel in die voorhuis.

Later, leunstoel, luistoel,

regop-aan-tafel-eetstoel.

 

Toe op twintig, tref die werklike waarde van

Stoel (s.nw)

 

Waardig, in ‘n tuin op die grasperk,

Met ligte wat saamswem met ligspieëlings in die swembad.

Dit was nie ‘n hierjy stoel nie,

Dit was een van formaat:

‘n Wingback in fluweel oorgetrek,

‘n gróótmenéér wat toesig hou oor die lawn,

die liggies, die maan, die sterre, die groentjie liefde,

in die tuin

van Albertstraat

in Waterkloof

in Pretoria.

 

Avalon het die klank van lig oor die lawn gespeel.

 

Ja, moet nooit ‘n stoel onderskat nie.

Sy waarde dra gewig.

 

Terloops,

Vlerkstoele word nooit Rockers nie,

ook nie wiegstoele nie.

 

© Anne-Ghrett Erasmus, 2020

 

 

 

Susan Smith. as ‘n swerfvalk teen ‘n ruit vasvlieg

Tuesday, May 5th, 2020

 

 

 

 

Un ange tombe

Un ange bombe

 

 

kyk hoe stil lê hy nou

hy, aan vlug

en hoogtes gewoond

 

aan kantel en duik en opwaarts

die son kloof

 

wind roer die borswering

van veertjies asof

daar nog lewe is

 

die wind sê kniel

die harde slag sê kyk

ek kniel en kyk

 

die gestreepte vlerkspan strek ek

groter as my hand

 

ondersoek die geel kloue

vir oulaas saamgetrek

soos vir ’n roof

 

die vlekkie bloed

uit een oog se hoek

’n rooi bloeisel op die stoep

 

die borskas beeldhouwerk

nog warm onder my palm

 

ek hou aan streel

asof my hande iewers

’n hartklop sou roer

 

asof hierdie

nie sy sterfuur is nie

 

my oë steel

die gevoude liggaam

’n onversadigde blik wat áánhou

 

Ínkyk op die dood

 

om die dood te vergeet

is om afstande

aan die ánder kant

af te meet

 

die hart is ’n veer

die wind laat dit vlieg

 

© Susan Smith, 2020

 

 

Susan Smith. vergifnis

Monday, May 4th, 2020

 

 

 

vra die aarde

om genade

vra die grond

vra die water

die visse die vlermuise

se vinnige hartklop

om te bedaar

 

vra die klein voëltjies

op stokkies geryg

dat hul skerp skeletbeentjies

jou keel nie sny nie

 

vra die skaam miervreter

dat sy gemaalde

pantser jou tong nie brand nie

die skerpioen jou nie steek

die sivetkat se koffie

nie gif in jou keel trek nie

 

jy dra die merk van die gestekelde

kroon op jou voorkop

oor jou neus en mond

’n skanddoek van skuld

 

almal wat niemense is

sien jou van ver aankom

raak wild van angs

voor die vuiste van jou woorde

jy, die regter die slagter die god

 

die gras en die bome praat ’n uitgestorwe taal

elke woord is dood en verpak

in ’n mausoleum van gedagtes

 

die aarde het jou verlaat

jou lewe tussen geboue

in motors en winkels en restaurante

nou vergete voetstappe in die land van plae

 

jou adres is deur bome omsingel

die hek gegrendel

 

hierdie uur se naam is Oneindig

hierdie nag Ongenadig

jy Onbenullig, Onbeskermling

jy, wat jouself Bo-al wou noem

 

hierdie plek van glans

en sy stralende inwonendes

sal jou nie weer insluit nie

 

want die son het sy geel swaard

soos ’n engel oor jou laat val

 

 

© Susan Smith, 2020

 

Foto: https://www.theguardian.com/environment/gallery/2009/may/15/china-animalwelfare-cat

 

  •