Digstring

Digstring: “En route: Suid-Afrika” (Bibi Slippers)

Tuesday, February 28th, 2017

Digstring

Enkele vrae oor die rugstring van ’n gedig

 

“En route: Suid-Afrika”

Na Allen Ginsberg

Suid-Afrika, ek is op die highway.  Waar is jy?
Suid-Afrika, 123 kilometer per uur en ’n onbetaalde parkeerkaartjie,
onder die voetbrug wei ’n trop bokke.
Suid-Afrika waarvoor is teer ’n metafoor?
Vlieg in jou moer met jou stukkende flikkerlig!
Ek is sagmoedig, met intense road rage – jy het ook jou teenstellings.
Ek skryf agter die stuurwiel, ek weet dis gevaarlik.
Suid-Afrika waarheen gaan hierdie pad?
Waarom waai die wind weer wes?
Hoeveel van jou honde word roadkill, hoeveel voëls verlustig hulle?
Suid-Afrika waarom weier die kraaie om kommentaar te lewer?
Suid-Afrika wanneer scramble ons weer kwartel-eiers vir die kinders van Khayelitsha?

Ek is moeg gejaag en padgegee.
Ek wil ook my hoop in die stof langs die pad rondskop soos die kinders met die sokkerbal, dis meer werd daar, mens kan speel vir tyd.
Suid-Afrika, jy dink ek weet nie wat aangaan nie en partymaal is jy reg.
Jou berge weet meer as wat hulle voorgee.
Hou links, steek regs verby.
Daar moet ’n manier wees om jou volle verstand terug te kry.
Wat as ek ’n hond doodry, wat as ’n kind voor my kar inloop?
Baie van jou honde is beter af as meeste van jou kinders.
Ek probeer verbyry.
Ek is jammer maar ek dink ek gaan opgooi.
Suid-Afrika, kyk my mooi skoene.

Suid-Afrika, van hier af lyk die lughawe-liggies soos sarkastiese exit signs,
waar daar ’n wil is and all that jazz, net nie verder as die naaste shebeen nie.
Ek ken nie my regeerders se name nie, dis seker my skuld.
Suid-Afrika jou gode kom in allerlei kleure.
Suid-Afrika party se reuse penisse is oor hul skouers gedrapeer,
ander glimlag soet maar niemand word gespaar nie.
Ons snuif almal cliches.

’n Verminkte rusbank spoeg sy spons uit,
langs dit pis volwasse mans  langs die pad,
en ek word weer kwaad vir die bure se kat
wat teen ons voordeur kom pee het.
Is dit normaal om skuldig te voel oor ek ’n voordeur het en ’n agterdeur?
Ek wil soms ook langs die pad pis net om ’n punt te maak
maar ek mik nie so goed nie en
ek is jammer vir my skoene.
Suid-Afrika ek is  jou seker dit verskuldig na alles wat jy…
nee, niks nie.

Lees my heupe:
Jou asem ruik na moord en ment,
almal byt op hul gebalde vuiste.
Net die volstruise lyk nog lus om liefde te maak.
Die pad loop tussen hulle kampe deur, hulle tree hul verlange in
meters uit.
Moet mens hulle jammer kry omdat hulle nie kan vlieg nie?
Dis hulle eie skuld: onwilligheid om te verander
of dalk eerder te gewillig gewees, ek sou nie kon sê nie.
Hulle vere steek in elk geval ’n preek af, die strak
swart- en witgeit daarvan.
My gesindheid is grys in die truspieëltjie, ek is nog steeds naar.

Versigtig vir sinkgate, Suid-Afrika.
Die township is ’n bont kwilt van plastiek en bourommel en sinkplate.
Beleef die estetika van armoede!
Ek sal die oneweredige aantreklikheid daarvan mis wanneer
al die armes opgevaar het na die hemelhoë suburbs.
Jy lag kras vir my dagdroom.
Jou strome verswyg die laaste woorde van kinderlyke.
Ek sou in elk geval nie hul taal verstaan nie.
Maar die dood skuil tog onder ons almal se tonge.
Ek reken die roadkill is jou skuld.
My geel Golf is gesteel, jy ontken weer alles.
Dis dieselfde ou storie, al saaier as ’n Sondag braai.
Jy dink verniet ek is daai tipe meisie: ek eet nie vleis nie.
Wellustige taxi’s snuif om die beurt aan my Tazz se ass,
bronstige bulle, en kwaai is hulle.
Daar breek die son nou met kinderbybel-strale agter
die grys wolke deur – ’n silwer randjie, I kid you not.
Suid-Afrika, kan jy meer pateties wees?
My vriend Fred het al iemand op hierdie highway doodgery.
Daar was baie bloed op die voorruit en ’n bietjie op sy rekenaar
wat langs hom op die sitplek was.
Suid-Afrika, what would Jesus do?
Swaai mens uit of ontmoet jy jou slagoffers sonder skroom?
Alles is ongeluk.
Goeie more Suid-Afrika, ons moet opstaan en aangaan.
Lig jou gat, ek is klaar met jou stories oor bloed en berading.
Ek volg jou voorbeeld, volg jy nou myne.
Suid-Afrika, ek sit my spanner in die wiel.

 

(Uit Letter to South Africa: Poets Calling the State to Order, Umuzi 2011)

  1. Wanneer het jy dié gedig geskryf. Hoe het dit ontstaan?

Ek het die gedig in 2010 geskryf, as opdragvers vir die kolokwium wat Marlene van Niekerk vir daardie jaar se Versindaba saamgeroep het. Die opdrag was om, in die gees van Allen Ginsberg se “America”, ’n brief aan Suid-Afrika te skryf. Ek het in daardie jaar in Kaapstad gewoon en in Stellenbosch gewerk, en my brief aan Suid-Afrika is geïnspireer deur my daaglikse retoer-trippie op die N2, en die dinge wat mens langs daardie pad sien.

  1. Kon jy dié bepaalde gedig vinnig tot in sy finale vorm afrond, of het dit deur verskeie weergawes na sy finale vorm ontwikkel?

Die gedig het as fragmente begin – ek het versreëls, beelde en frases in die ry neergeskryf oor ‘n lang tydperk. Toe die openingsreël homself aanmeld (Suid-Afrika, ek is op die highway, waar is jy?”) kon ek begin om die res van my onsamehangende fragmente tot ’n sinvolle eenheid te bind.  Dit was lank gelede, maar as ek reg onthou het daardie laaste saamflans redelik vinnig gebeur.

  1. Hoeveel van dié vers is aan jou “gegee” en hoeveel daarvan was die resultaat van wroeg en sweet?

Die spesifieke gedig het redelik vinnig en natuurlik gevloei – maar het voortgespruit uit weke se oordenking en meditasie terwyl ek ry, en maande se gewroeg met ander goed wat nie gewerk het nie. Ek het nie werklik oor hierdie gedig gewroeg nie – dit was lekker om daaraan te skryf, en om stelselmatig voort te bou daarop deur dit baie hardop te lees en vir myself voor te dra in die kar.

  1. In welke mate het die vers sy finale vorm bereik? Het jy byvoorbeeld die een of ander ordeningsbeginsel toegepas?

Die bloudruk vir die gedig is Ginsberg se bekende gedig “America”. Ek het daardie gedig as vertrekpunt gebruik en die realiteit van die lewe langs die N2 bo-oor daardie onderlaag geprojekteer. Ek het probeer om Ginsberg op ’n sinvolle manier na te doen, sonder om ’n direkte kopie van sy gedig te maak: byvoorbeeld waar hy in sy tweede versreëls getalle gebruik, het ek die getalle omgeskakel in ’n odometer-lesing. Hier en daar slaan gedeeltes van die Ginsberg-vers deur, soos byvoorbeeld in die slotreël, waar ek ’n eggo van Ginsberg se idee van “skouer aan die wiel” probeer behou het, maar dit tog geheel in my gedig wou laat pas – dus die spanner in die wiel.

  1. Het jy die vers gedurende sy vormingsproses aan iemand gewys en of mee bespreek? Is daar iemand (of instansie) wat jy as klankbord gebruik terwyl jy aan ’n vers werk?

Ek was op daardie stadium besig met my meestersgraad in Kreatiewe Skryfkuns, so my studieleiers Willem Anker en Marlene van Niekerk het beide die gedig gelees en terugvoer gegee. Die redakteur van die versamelbundel waarin die gedig oorspronklik verskyn het, Carla Potgieter, het ook insae gelewer (veral mbt die vertaling). Deesdae is Loftus Marais gewoonlik my eerste leser en klankbord, en my uitgewer Tertius Kapp lewer ook waardevolle kommentaar. Ek dink wel nie hulle het veel aan hierdie gedig gekarring met die publikasie daarvan in Fotostaatmasjien nie – dit was reeds afgerond.

  1. Hoe lank na die vers voltooi is, het jy dit laat publiseer? Waar het die betrokke vers die eerste keer verskyn?

Ek dink die versamelbundel Letter to South Africa: Poets Calling the State to Orde het in 2011 verskyn, iets minder as ‘n jaar nadat die gedig geskryf  is. Maar dis kort nadat ek dit geskryf het in die publiek voorgelees.

  1. Kan jy ietsie sê oor die kwessie van “feit” en “fiksie” in dié vers?

Die gegewens in die vers is grootliks gebaseer op dinge wat ek werklik gesien en ervaar het wanneer ek op die N2 ry. Dis ook waar dat my vriend Fred al iemand op die N2 raakgery het, soos dit in die vers opgeteken staan. Ons het wel, op daardie stadium, nie werklik ‘n voordeur en ’n agterdeur gehad nie. 😉

  1. Kan jy kortliks sê waaroor die vers, volgens jou, handel?

Die vers gaan oor die realiteite van die lewe in Suid-Afrika, soos uitgedruk in werklike beelde en gebeure wat langs ’n snelweg afspeel. Die feit dat die spreker in die gedig dinge vanuit die isolasie van die kajuit van ‘n voertuig bekyk, sê seker ook iets oor die kloof wat tussen mense bestaan in ons land.

  1. Was daar dalk iets (boek/musiek/film/skildery) wat ’n bepaalde invloed op die tot standkoming van dié betrokke vers gelei het?

Net die Ginsberg-teks.

  1. Het jy ’n bepaalde leser, of gehoor, in gedagte wanneer jy aan ’n vers werk?

Nee, ek skryf gewoonlik maar vir my eie vermaak. Maar met hierdie gedig het mens seker maar in die agterkop gehad dat dit voorgelees sou word by ’n geleentheid in Stellenbosch vir ‘n Afrikaanse gehoor wat grootliks uit ander digters sou bestaan.

  1. In welke mate verskil hierdie vers van jou ander gedigte?

Ek dink die gedig is eintlik ‘n prototipe vir my latere werk – dit was een van die eerste gedigte waarin ek ’n sterk sin van my eie stem gevoel het, en die werkswyse (om ‘n bestaande gedig as bloudruk vir ‘n nuwe skepping te gebruik) het vir my ’n manier geword om my stem in te oefen, en beheer daaroor te  kry.

  1. Is daar iets in dié vers wat jy as tipies “Suid-Afrikaans” sal beskou?

Ek dink dit is, saam met my reeks gedigte oor Thamsanqa Jantjie, seker die mees Suid-Afrikaanse gedig wat ek tot nog toe geskryf het.

  1. Kon jy dié vers tot ’n bevredigende punt afhandel, of het jy dit maar ten einde laas “versaak”?

Ek het gevoel die vers is afgehandel en afgerond.  Dit help dat ek in hierdie geval ’n ander vers as verwysing gehad het – ek het geskry f na ’n einde toe, en ek dink ek kon daar uitkom.

  1. Was jy tevrede met die lesers se reaksie na die skryf (of publikasie) daarvan?

Mense wat bekend is met die stuk pad wat die agtergrond vir die gedig vorm, is altyd baie positief daaroor. Ek dink omdat ek so lank op die pad spandeer het, kon ek mooi fyn oplet wat om my aangaan, en ek kon lank genoeg aan die vers werk dat ek die ervarings en dinge wat ek gesien het behoorlik kon opteken, in hierdie geval.

  1. ‘n Laaste vraag, ter wille van die interessantheid: Kan jy nog die eerste vers wat jy ooit geskryf het, onthou? Indien wel, vertel ons ietsie daarvan?

Hmmmm, miskien nie die eerste nie. Maar ek het van kleins af daarvan gehou om rympies en dinge te skryf, en het nog êrens ’n lêer met klomp kinderversies wat ek geskryf het. Een begin “Vyf kabouters – baie klein – ry in hul kaboutertrein” – ek dink ek het ewe illustrasies gemaak ook van die kabouters en die trein. Ek moet nou nog net ‘n vliegtuig- en ‘n boot-gedig skryf, dan het ek die vervoermiddele redelik goed gedek. 😉

Erkenning: Die konsep van Digstring is ingegee deur Brian Brodeur se benadering op sy weblog “How a poem happens”.

Digstring. Vaar-wel (Cas Vos)

Monday, February 27th, 2017

 

Digstring. Vaar-wel (Cas Vos)

Enkele vrae oor die rugstring van ’n gedig

 

Vaar-wel          

 

Elke dag het ’n smeersel trane

van die klaagliedere in Sirië.

Grommende siellose bomwerpers

skud die aarde tot aan haar fondamente.

Die wind se hande is vuil gevat

van rookdampe.

Tempels is ashope,

herinneringe aan vervloë dae.

 

Godverlatenes hang hulle liere

aan treurende wilgers op.

Babas word teen klippe verbrysel.

 

Al uitweg uit die doodsdal

is die grys see waar Poseidon

die septer genadeloos swaai.

Derderangse bote word oorstroom,

vlugtelinge hang aan yl draadjies.

Melkdors babas soek tevergeefs –

angs het moederborste laat opdroog.

 

Bote wieg en waggel

uitsigloos teen die gety.

Briesende golwe slaan

die mank bote lendelam.

Poseidon hits die bruisende golwe

tot groter woede en hoogtes aan.

Vlugtelinge klou soos mossels

aan mekaar in die vaar-wel-vaart,

die see sluk oud en jonk in.

 

Dié wat die rampvaart oorleef,

spoel op ’n ander kus uit,

honger met sout in hulle monde

klem hulle aan mekaar se klam lywe.

Dalk is daar uitkoms vir smekelinge

om in vreemde grond wortel te skiet.

 

[Uit: In ’n oomblik, Naledi, 2016.)

 


 

  1. Wanneer het jy dié gedig geskryf. Hoe het dit ontstaan?

Herfs 2016. Toe die wind die blare begin pluk het. Die ontstaan van die gedig het egter ’n langer aanloop. Woordvrou het vroeg skemer aan my venster getik. Ek het oopgemaak en haar sluipvoet gevolg. Sy het my tot die versomvang van die wêreld waarin ons leef, gelei. En dit is veel groter as net die Suidpunt van Afrika. Soos lig of miere deur barste kruip, dring die lig van ‘n gedig deur die mure van die klein wêreld.

In my vorige bundel, Voor-bode, het ek oor die grenslose ellende van ons wêreld gedigte geskryf. Mespunt (oor die ellende in die Oekraïne) en ISIS. En nou hierdie gedig wat In ’n oomblik verskyn het. Die gedig, Vaar-wel, handel oor die inwoners van Aleppo in Sirië, wie se lewens elke dag en nag bedreig word.

Elke dag het ’n smeersel trane

van die klaagliedere in Sirië.

Grommende siellose bomwerpers

skud die aarde tot aan haar fondamente.

Die wind se hande is vuil gevat

van rookdampe.

Tempels is ashope,

herinneringe aan vervloë dae.

Die merkwaardige is dat Sirië hulle poorte vir talle gode oopgegooi het. Gode het Aleppo oorstroom. Hadad, die kanaalinspekteur van hemel en aarde was die hoofgod, die krygsgod en bewaker van die Eufraat, een wat reën op weilande en riviere giet. Maar hy het in die bloedstroom uur na ander landstreke uitgewyk. Die god het mense in Aleppo, Sirië,  verlaat.

Daar was ook die vroulike godinne. Ishtar, Astarte, Anat en Atargatis, die heerseres oor die wilde diere, die instand-houdster van die vrug-baar-heid tot in ewigheid. Verder was daar Sjamasj, die god van geregtigheid, Nabu, die beskermer van herders en skrywers. Die Aramese Maangod, Sin, het die vyand uit gewoonte met oogsiektes en kwale geteister. Die Maangod was ook gode se lamp wat met nagdou die boorde gelaaf het. Later het die Griekse gode na Aleppo, opgetrek. Zeus, Apollo, Artemis, Athena, Hera, Poseidon en Dionysus, die god van wyn en ekstase.  Voor al die gode het die mense in Aleppo gekniebuig. Hoe meer gode, hoe meer vreugde, was hulle Credo.

Die Romeine het met hulle strooptogte ook hulle gode saamgepiekel: In Sirië bestaan daar sedert die Romeinse heerskappy die inheemse verering van Atargatis en Jupiter Heliopolitanus. Die keiserkultus het veral ’n politieke grein.

Priesters het die band met die keiser gesmee en aan hom alles wat sy hart begeer, gegee. Terwyl moedertjie Aleppo huil en verbrokkel, skitter al die gode se trone in hulle af-wesigheid; hulle is op buitelandse reise. Ishtar het een maal ’n armsalige geliefde, Ischullanu, die dadelversorger, wat met spys en drank na die inwoners omgesien het, in ’n vlaag van onbeskaamde wegwysing, in ’n padda omtoor en nou berym hy uit ’n poel modderbesmeerde refreine vir Aleppo en haar kinders.

Al die gode wat op aanbidding aanspraak maak, het Aleppo in die steek gelaat. Hoe het die waansinniges hulle verkneukel in tye van opperste plundering? Gesinne vlug na klippe en stof in die kelder. Weerloses is lamgeslaan van steekpyn. Hospitale waar weerloses kreun, is sagte teikens.

Daar is geen inspuitings of medisyne om pyn te doof nie. Rondom jou sien jy die sterfvrees in slagoffers se oë, hulle voel die laaste asemsugte snik en pyn klop.

In hierdie donker uur is daar een uitweg: vlug en vlug nogmaals met al jou karige besittings.

Al uitweg uit die doodsdal

is die grys see waar Poseidon

die septer genadeloos swaai.

 

  1. Kon jy dié bepaalde gedig vinnig tot in sy finale vorm afrond, of het dit deur verskeie weergawes na sy finale vorm ontwikkel?

My muse was my genadig. Ek het die boot vir die reis gereedgemaak, kind en kraai, man en muis aan boord gekry. En toe is dit na die grys waters toe. Ek het die doodsbenoude vlugtelinge in my geestesoog gesien.

  1. Hoeveel van dié vers is aan jou “gegee” en hoeveel daarvan was die resultaat van wroeg en sweet?

Die historiese gang was voor die handliggend. In my donker drome het ek die angsvalliges gesien spartel en skreeu. Alles was so visueel en tasbaar. Ek moes net die woorde vir die gedig optel, orden en rangskik. Nie die gedig nie, maar die gevaar van die reis en die ellende van die mense het my laat wroeg.

Bote wieg en waggel

uitsigloos teen die gety.

Briesende golwe slaan

die mank bote lendelam.

Poseidon hits die bruisende golwe

tot groter woede en hoogtes aan.

.

  1. In welke mate het die vers sy finale vorm bereik? Het jy byvoorbeeld die een of ander ordeningsbeginsel toegepas?

In so ’n noodvlug word alle ordeningsbeginsels oor boord gegooi. Al orde wat van belang is, is die vlug na ‘n onbestemde uit-koms. Die gevaar, bedreiging, emosionele aftakeling en wanhoop moet verdig word.

  1. Het jy die vers gedurende sy vormingsproses aan iemand gewys en of mee bespreek?

Is daar iemand (of instansie) wat jy as klankbord gebruik terwyl jy aan ’n vers werk?

Ek en my muse hou ons geheime dig en weg van ander se oë. Ek het twee

of drie woordgenote wat ‘n ogie oor my gedigte gooi dat my digboot nie op die rotse loop nie. Dikwels is dit net die eggo van ’n woord of reël wat my weer laat dink.

  1. Hoe lank na die vers voltooi is, het jy dit laat publiseer? Waar het die betrokke vers

die eerste keer verskyn?

Die gedig het ongeveer ses maande na voltooiing in die bundel verskyn.

  1. Kan jy ietsie sê oor die kwessie van “feit” en “fiksie” in dié vers?

Dit is gegrond op historiese gebeure. Die vlugtelingramp in Aleppo, Sirië, gryp ’n mens aan.

  1. Kan jy kortliks sê waaroor die vers, volgens jou, handel?

Siriese wanhopiges vlug uit wanhoop na hoop, uit chaos na orde, uit verwoesting na ’n moontlike nuwe lewe.

Dié wat die rampvaart oorleef,

spoel op ’n ander kus uit,

honger met sout in hulle monde

klem hulle aan mekaar se klam lywe.

Dalk is daar uitkoms vir smekelinge

om in vreemde grond wortel te skiet.

Maar die reis na die toekoms is ’n risiko, ’n dodelike risiko. Die reis self is gelaai met doodsgevare.

Derderangse bote word oorstroom,

vlugtelinge hang aan yl draadjies.

Melkdors babas soek tevergeefs –

angs het moederborste laat opdroog.

Vlugtelinge klou soos mossels

aan mekaar in die vaar-wel-vaart,

die see sluk jonk en oud in.

  1. Was daar dalk iets (boek/musiek/film/skildery) wat ’n bepaalde invloed op die tot standkoming van dié betrokke vers gelei het?

Net die stroom berigte en gerugte oor die ellende in Aleppo, Sirië.

  1. Het jy ’n bepaalde leser, of gehoor, in gedagte wanneer jy aan ’n vers werk?

Ek fokus net op die woordflitse wat georden moet word en ’n eie lewe moet lei. Wie oë het om te sien, mag maar lees.

  1. In welke mate verskil hierdie vers van jou ander gedigte?

In Voor-bode het ek begin om die groter nood en ellende van ons groot wêreld te verken. Hier word die tog voortgesit.

  1. Is daar iets in dié vers wat jy as tipies “Suid-Afrikaans” sal beskou?

Die wêreld is groter as net Suid-Afrika. Ons behoort ook meer as net kennis te neem van die groot nood in ons wêreld. Dit behoort ons ook te raak.

  1. Kon jy dié vers tot ’n bevredigende punt afhandel, of het jy dit maar ten einde laas “versaak”?

Ek is dankbaar vir die muse se besoek en bystand.

  1. Was jy tevrede met die lesers se reaksie na die skryf (of publikasie) daarvan?

Ek is dankbaar vir die onverdiende guns. Met die bekendstelling van die bundel wat pragtig deur Naledi uitgegee is, het Dawid Minnaar groot applous ontlok. Ek het net die laaste wegsterfklanke na my toe afgeskerm.

 

Digstring: “Passasie” Louis Jansen van Vuuren

Tuesday, February 21st, 2017

Digstring: “Passasie” Louis Jansen van Vuuren

Digstring

Enkele vrae oor die rugstring van ’n gedig

Passasie

 

Deur ‘n treinvenster:

Rotterdam

Rome

Rietfontein

 

My stede van die lewe

spoel in donker uit.

 

Terugflits:

dromend,

die ewige Pantanassa.

 

Vooruitflits:

man met die flits:

die lig, grafwaarts.

 

Kerkorrel en Von Karajan

suis in binneoorse klankbane;

tonnels lig lok my.

 

In die raserige kaboes lig

die kondukteur sy kardinaalrooi pet

vir die fluitende predikantsvrou:

Rietfontein  Rome  Rotterdam

 

Adieu  Adieu  Adieu

 

*

(Uit: Die kleur van water

Louis Jansen van Vuuren)

 

 

  1. Wanneer het jy dié gedig geskryf. Hoe het dit ontstaan?

Die gedig, Passasie, ritsel reeds vir ‘n geruime tyd in my gedagtes rond en kom verlede jaar met die uitgee van Die kleur van water tot ‘n soort slotsom. Ek was ‘n tyd gelede per trein op spoor van Parys na Chateauroux. ‘n Nagrit waartydens ek het met my kop teen die vensterruit dut.  Meegesleur in ‘n skommelende toestand tussen droom en wakker wees. ‘n Verbygaande trein, wat in die teenoorgestelde rigting spoed, ruk my uit die dromende tussenplek. Dit maak ‘n geweldige geraas.In die ruit se flitsende refleksie herken ek skaars die verwarde ou man wat na my-toe terugkyk. My hart kloppend in my keel.

 

  1. Kon jy dié bepaalde gedig vinnig tot in sy finale vorm afrond, of het dit deur verskeie weergawes na sy finale vorm ontwikkel?

Die gedig het redelik gemaklik gebeur. Ek skryf gewoonlik die eerste paar probeerslae met ‘n potlood neer. Ek is verslaaf aan die geluid wat ‘n HB of 2B potlood op ‘n mooi vel papier maak. Ek koop in Parys mooi, goedkoop  notaboekies by Papier+. Geles vir proeflopieverse, bloues vir los gedagtes en betowerende woorde. Ek krap uit, vee uit met ‘n sagte uitveër, (of met ‘n wisser soos ons toentertyd op skool die stukkie rubber genoem het) Ek hersien en skryf die gedig tot vyf of ses maal oor. Daarna tik ek dit op my rekenaar uit, waarna die snoeiproses begin. Dit is altyd vir my ‘n besonderse oomblik wanneer die gedig in ’n formele lettertipe uitgetik word. Ek hou daarvan wanneer die gemeenskap woorde in abstrakte vorms begin saamstaan op die wit ruimte van die blad.

 

  1. Hoeveel van dié vers is aan jou “gegee” en hoeveel daarvan was die resultaat van “bloedsweet”?

Moontlik 50/50. Die impak van die insident op die trein het die vers in breë hale daargestel. By nabetragting word die simboliek van die lewensreis met bykomende beelde uitgebou. Daar is immer ‘n mate van wroeg en sweet teenwoordig in my skryfproses. Baie dieselfde as met die realisering van ‘n skildery. Party gebeur doodgewoon makliker as ander en word ‘al prima’ daargestel.

 

  1. In welke mate het die vers sy finale vorm bereik? Het jy byvoorbeeld die een of ander “onderdeningsprinsipe” toegepas?

Ek wou graag dat die gedig in verse opgedeel word sodat dit in ‘n string, soos treintrokke kon beweeg, Dit het meet en pas gekos om daarby uit te kom maar ek is relatief gelukkig met die finale progressie van die vers. : met ‘n bietjie verbeelding lyk die gedig soos ‘n treintjie. Met ‘n kaboessie aan die einde. Die herhalings, alliterasie en staccato-agtige woorde herinner aan die geluide op en in die bewegende trein.

 

  1. Het jy die vers gedurende sy vormingsproses aan iemand gewys en of mee bespreek? Is daar iemand (of instansie) wat jy as “klankbord” gebruik terwyl jy aan ’n vers werk?

Met die saamstel van die bundel was ek bevoorreg om die kundigheid van ‘n besonderse proefleser, redakteur en raadgewer te hê. Haar voorstelle was insiggewend en die poses word ‘n waardevolle leerskool vir my.

 

  1. Hoe lank na die vers voltooi is, het jy dit laat publiseer? Waar het die betrokke vers die eerste keer verskyn?

Die vers was reeds  ‘n tyd lank voltooi toe daar met die saamstel van die bundel begin is. Dus, so 18 maande, tot publikasie en die eerste verskyning.

 

  1. Kan jy ietsie sê oor die kwessie van “feit” en “fiksie” in dié vers?

Passasie is ‘n mengsel van ‘feit’ en ‘fiksie’. Die feitelikheid talm rondom die  werklike insident wat daartoe aanleiding gee dat ek die gedig wou skryf. Dit was ‘n oomblik van skielike insig: dat die lewensreis sy eindbestemming nader óf dat ‘n groot gedeelte van die reis reeds gereis is. Helfte van die karakters/ beelde wat die vers toelig is feitelik. Die man met die flits dui op die gedig met dieselfde titel deur D. J. Opperman. Kerkorrel en Karajan is werklike musiek figure wat vir die binneoorse klankbaan sorg. Die fluitende predikantsvrou van Riversdal is ook waar. Die Pantanassa, – über koninging/moederfiguur en die kondukteur is verbeelde karakters.

 

  1. Is dit ’n narratiewe vers?

Die vers Passasie het te doen met ‘n deurvaart, ‘n deurtog, ‘n soort oorvaart.

 

  1. Was daar dalk iets (boek/musiek/film/skildery) wat ’n bepaalde invloed op die tot standkoming van dié betrokke vers gelei het?

Daar is die Aandlied van die voëls deur die fluitende predikantsvrou, Ryne de Beer, wat as die klankbaan van die vers gedien het. Ek het spesifieke verwysings na die musiek in die vers ingeskryf gehad. Ook van Kerkorrel se ‘Al lê die berge nog so blou’ en Karajan se voortreflike aanbieding van Wagner se Tristan und Isolde. Omdat ek gevoel het dat die verwysings na spesifieke musiekstukke die vers oorlaai het, het ek dit verwyder. Nou dink ek weer dat dit miskien wel kan werk. Miskien sien ‘n Passasie ii die lig.

 

  1. Het jy ’n bepaalde leser, of gehoor, in gedagte wanneer jy aan ’n vers werk?

Om ‘n storie te vertel is vir my anders as om dit te skryf. Wanneer jy met iemand in gesprek is, weet jy (gewoonlik) met wie jy praat. Jy ken dus jou gehoor. Jy kán jou stem intonasie en die spoed waarmee jy praat aanpas soos die storie ontvou. ‘n Mens kan jou boodskap makliker tuisbring. Ek dink dat wanneer ek skryf ek wel ‘n  denkbeeldige gehoor in gedagte het – dit aard van die gehoor bepaal watter informasie ek in die vers wil ‘toelaat’, watter formaat en struktuur die vers gaan aanneem. Ek probeer my verbeel hoe die gehoor/leser die vers gaan sien/voel/hoor.

 

  1. In welke mate verskil hierdie vers van jou ander gedigte?

Passasie is ‘n kaler vers. Gestroop. Minder oordadig? Minder Barok?

 

  1. Is daar iets in dié vers wat jy as tipies “Suid-Afrikaans” sal beskou?

Rietfontein (Noord Kaap en Oos Transvaal), man met die flits (D.J. Opperman), Johannes Kerkorrel en natuurlik Ryne de Beer of die fluitende predikantsvrou, is Suid-Afrikaanse verwysings.

 

  1. Kon jy dié vers tot ’n bevredigende punt afhandel, of het jy dit maar ten einde laas “prysgegee” (abandon)?

Die vers voel in ‘n mate ‘afgehandel’ in dié gereduseerde staat. Met hierdie betragting het ek lus gekry om van die verwysings wyer uit te beeld. Iets van die Bolandse blou berge in te skryf…Daar word vertel dat die skilder Jean Welz, wanneer hy by vriende gaan eet of kuier het, hy sy kwaste en verf uit sy motor se kattebak gaan haal het. Dan verf hy, tot sy vriende se ongeloof, n bietjie verder aan die skildery wat hulle by hom by ‘n tentoonstelling gekoop het. Vandag voel ek lus om ‘n paar strofes by te skryf. Dis miskien tyd vir ‘n Passasie nommer ii.

 

  1. Was jy tevrede met die lesers se reaksie na die skryf (of publikasie) daarvan?

Ek het nog nie spesifiek oor dié gedig terugvoer ontvang nie. Meer oor die bundel in sy geheel.

 

  1. Wanneer het jy jou eerste gedig geskryf?

Op universiteit het ek een van my hoërskool verse wat ek oor my grootouers se plaashuis geskryf het, herskep. Die gedig met die titel Plaas, het in ‘n nuwe gedaante in my debuutbundel Tempermes (2013) verskyn. Twee strofes kom van kinderdae met my saam:

 

… die windpomp kreun sy droë draai.

 

…Verder weg, verby die grensdraad-roes

vlieg swerms trekvoëls in die wolke weg

 

*

 

Digstring. ” ‘n ontstaan ” (Fransi Nieuwoudt)

Tuesday, February 14th, 2017

Digstring

Enkele vrae oor die rugstring van ’n gedig

*

‘n ontstaan

Stephen Hawking – Theory of Everything

 

elke nou en dan

knal

‘n ander heelal

 

uit die aarspat

van vorige spoelsels

 

‘n waterengel met hoewe

skud maanhare

en donker druppels verdrink

verrukte ruiters

alle liggeworde

skeppings dra eers swaar

 

in gelaaide stilte

ontvlug eenhorings

na ‘n buite wat aanhou strek

 

slegs helde of harpies durf

die godesirkel aan

en runnik houtgerus

met ysterkloue

wat die gulsige krop

van binne-af

ingord     oopspalk

 

swart gate sluk

dit wat oud is

spoeg nuwe sterre uit

 

 

  1. Wanneer het jy dié gedig geskryf. Hoe het dit ontstaan?

In ‘n gelukkige-per-ongeluk-oomblik het my Google-soektog my na die dokumentêr “The Theory of Everything” i.p.v. na die fliek (2014) gelei. Ek was in die sewende hemel, want ek kon die eggo tussen die wetenskap en my eie metafisiese siening voel en hoor.

  1. Kon jy dié bepaalde gedig vinnig tot in sy finale vorm afrond, of het dit deur verskeie weergawes na sy finale vorm ontwikkel?

Daar was verskeie, verskeie, verskeie weergawes.

  1. Hoeveel van dié vers is aan jou “gegee” en hoeveel daarvan was die resultaat van wroeg en sweet?

Ek het die swartgat onmiddellik as ‘n roofdier gesien. Oorspronklik as ‘n luislang. Iets wat honger wag vir prooi. En die “slagoffer” uiteindelik as iets wat self tande het. Ek het egter gesukkel om die wetenskaplike terminologie met die inherente passie van ideologie te versoen. Dit was eers met die vraag oor die doel van die gedig wat ek die antwoord in die vorm van die volgende vrae gevind het: “Ek wonder hoe my skeppingsmite klink? Watter storie vertel my Eureka-oomblikke?”

  1. In welke mate het die vers sy finale vorm bereik? Het jy byvoorbeeld die een of ander ordeningsbeginsel toegepas?

Ek hou van vrye vers, die bewussynstroomtegniek en ongewone halfrym (bv. eers met die sesde reël of in die middel of begin van ‘n volgende reël). ‘n Swartkolk wat nuwe sterre vonk, het vir my dieselfde tipe gevoel van onverwags of aweregs.  Ek het o.a. navorsing gedoen oor die storie-elemente van mites, mitologieë, mitologiese monsters soos die Skotse watergees (Kelpie), die Trojaanse Oorlog (eens as ‘n legende beskou), kosmogonieë, Hawking-bestraling, die wet van aantrekkingskrag en gravitasiekolke.

Ek is mal oor die metafisiese reikwydte van mites en argetipes. Dus dalk ‘n eklektiese benadering.

  1. Het jy die vers gedurende sy vormingsproses aan iemand gewys en of mee bespreek? Is daar iemand (of instansie) wat jy as klankbord gebruik terwyl jy aan ’n vers werk?

Ja, die PP-slypskole was die aanblaser van die vlam en Cordis Trust was my Goeie Fee. Die borgskap het o.a. ‘n digmentor, René Bohnen, asook ‘n redakteur, Dr. Marlies Taljard, ingesluit. Hulle is briljant!

  1. Hoe lank na die vers voltooi is, het jy dit laat publiseer? Waar het die betrokke vers die eerste keer verskyn?

Die vers het ‘n paar jaar later in my debuutbundel, ‘n vlerkslag van kleur, verskyn wat in 2016 deur Cordis Trust Publikasies uitgegee is.

  1. Kan jy ietsie sê oor die kwessie van “feit” en “fiksie” in dié vers?

Die mite (fiksie) verbeeld die wetenskaplike teorie (feit) wat dan op sy beurt weer as die interpretasie (fiksie) vir ‘n eie waarheid/oortuiging (feit) dien. Deurspek en spekskiet… geestesgoed asem disfemisties tog maar altyd die skepper se asem.

  1. Kan jy kortliks sê waaroor die vers, volgens jou, handel?

Die mite dien as ‘n verklaring vir die natuurlike fenomeen (Hawking-bestraling). Laasgenoemde transformeer dan tot ‘n simbool van ‘n eksistensiële waarheid.

  1. Was daar dalk iets (boek/musiek/film/skildery) wat ’n bepaalde invloed op die tot standkoming van dié betrokke vers gelei het?

Die dokumentêr was dalk die nuutste katalisator, maar daar was ‘n boek in my ouerhuis wat tot my eerste gedagtes oor werklikhede as stories en vice versa gelei het. Dit was P.J. Conradie se boek “Avonture van die Griekse helde en gode”. Daar was talle kantaantekeninge wat die ooreenkomste tussen die mitologie en bybelstories uitgewys het.

  1. Het jy ’n bepaalde leser, of gehoor, in gedagte wanneer jy aan ’n vers werk?

Nee, nie werklik nie.  Ek dink kunstenaars skep aanhoudend selfportrette. Ons skep ‘n gelykenis van ons verhouding met Self (egoloos) en daaruit vloei die verhouding/verbintenis/gesprek met ander uiteindelik voort. Dit gaan oor die vreugde en pret van die skeppingsproses. Die vreugde van ewige metamorfose. Terugvoer is beslis ook lekker en goed, maar die proses as sulks is waar die grootste vreugde vir my lê.

  1. In welke mate verskil hierdie vers van jou ander gedigte?

Liminale ruimtes mag dalk isolerend voel en dikwels gekenmerk word met angs en onsekerheid, maar volgens Turner is dit ook die ruimtes van potensiaal. “Liminality may perhaps be regarded as the Nay to all positive structural assertions, but as in some sense the source of them all, and, more than that, as a realm of pure possibility whence novel configurations of ideas and relations may arise” (1967: 97).

Ek dink hierdie gedig is een van die enkeles in die bundel wat wel tot by die  drumpel kom. ‘n Drumpel wat bly skuif.  Ek hou van tussenruimtes. Ek hou van die vreugde van vloei wat ‘n mens veral daar kan vind.

  1. Is daar iets in dié vers wat jy as tipies “Suid-Afrikaans” sal beskou?

Nee.

  1. Kon jy dié vers tot ’n bevredigende punt afhandel, of het jy dit maar ten einde laas “versaak”?

Ek was op daardie tydstip tevrede met die vers. Daar is ‘n skildery wat al langer as ‘n dekade saam met my groei. Elke nou en dan verander ek iets daaraan. Deesdae probeer ek egter om aan my “voltooide” werke as foto’s te dink: Herinneringe of die springaar vir ‘n nuwe idee.

  1. Was jy tevrede met die lesers se reaksie na die skryf (of publikasie) daarvan?

Ek het nie regtig terugvoer van lesers oor die vers gekry nie, maar Dr. Marlies Taljard het by die bekendstelling kommentaar oor die vermenging gelewer. Haar insig het my baie bly laat voel.

  1. ‘n Laaste vraag, ter wille van die interessantheid: Kan jy nog die eerste vers wat jy ooit geskryf het, onthou? Indien wel, vertel ons ietsie daarvan?

Ek was agt en verlief op Elisabeth Eybers se gedigte en Eugène Marais se “Winternag”. Daar was o.a. “van liefde verlaat” en “‘n verlepte orgidee” in die rympie. Propvol gedwonge paarrym.

*

Erkenning: Die konsep van Digstring is ingegee deur Brian Brodeur se benadering op sy weblog “How a poem happens”.

Digstring. “By die soetdoring” (Susan Smith)

Tuesday, February 7th, 2017

Digstring

Enkele vrae oor die rugstring van ’n gedig

——————————————————

 

by die soetdoring

Acacia karroo

 

die boom staan met haar voete waar my voete staan

haar bruin romp is met roes brokaat ingebrand

en elke lente wentel sonpomponne in ’n baan

óm die dubbelgeveerde blare vlaamse kant

 

haar bruin romp is met roes brokaat ingebrand

kyk, serpe hoëveldse lug, die syblou omhelsing

óm die dubbelgeveerde blare vlaamse kant

in ’n somerdeurspoelde ligvermeerdering

 

kyk, serpe hoëveldse lug, die syblou omhelsing

en ondertoe ’n opgetelde stukkie boombas wat ek balanseer

in ’n somerdeurspoelde ligvermeerdering

tot herfs, tot winter, met witter dorings en blaarverweer

 

en ondertoe ’n opgetelde stukkie boombas wat ek balanseer

die sekelpeule sal gaandeweg al brosser sing

tot herfs, tot winter, met witter dorings en blaarverweer

hou die aarde haar in stand in hierdie minnende kring

 

die sekelpeule sal gaandeweg al brosser sing

en elke lente wentel sonpomponne in ’n baan

hou die aarde haar in stand in hierdie minnende kring

die boom staan met haar voete waar my voete staan

 

*

  1. Wanneer het jy dié gedig geskryf. Hoe het dit ontstaan?

Hierdie gedig is in 2014 geskryf, op uitnodiging vir die Byderhand Tuinverseprojek van proff Franci Greyling en Bernard Odendaal by Noordwes Universiteit. Vyftien digters met verbintenisse tot Potchefstroom, waaronder TT Cloete, Heilna du Plooy, Johan Myburg, Carina van der Walt en Bernard Odendaal, om maar enkeles te noem, is uitgenooi om elk ’n gedig te skryf wat handel oor ’n spesifieke plek in die Noordwes Universiteit Botaniese Tuin of die omringende omgewing. Die bedoeling was dat dit dus plekspesifiek moes wees, en ingeplaastheid ’n sentrale kenmerk. My gedig se plek was onder ’n soetdoringboom – wat ek so langafstand vanaf ’n kaart en foto’s gekies het.

Die Byderhandprojek het behels dat die gedigte in verskeie vorme verwerk is, visuele voorstellings is gemaak, digitale manipulasie van woorde en versreëls, musikale toonsettings en vertalings in Engels (in 2016 bygevoeg) en in sommige gevalle in SeTswana, asook stemvoorlesings deur die digters self. Al hierdie inligting is digitaal op ‘n QR-kode aangebring en hierdie QR-kodes is elk by die gedig se plek in die tuin aangebring. Besoekers en Aardklopfeesgangers kon (in 2015) deur middel van ’n QR-leser toepassing (wat hulle, bygestaan deur studente, sommer vinnig kon aflaai op hul fone) die gedigte lees en na die klankbane luister, terwyl hulle in die omgewing is en eerstehand dieselfde omgewing ervaar as waaroor die gedig handel – dus, ingeplaaste lees wat plaasvind.

Benewens die leeservaring deur besoekers, is daar ook ’n akademiese uitkoms aan die projek gekoppel en ’n seminaar is in 2016 deur Noordwes Universiteit aangebied waar ons as navorsers betrokke was by ’n meer akademiese ontleding van die projek, die prosesse en die uitkomste. Die titel van my referaat was “Ingeplaaste skryf en die materiële verbeelding. Voorlopige aantekeninge en waarnemings oor ingeplaastheid en verbeelding in twee Tuinversprojekgedigte” waarin ek die ooreenkomste en verskille tussen my soetdoringgedig en ’n soetdoringgedig van Hein Viljoen ondersoek het.

(Gaan kyk gerus by http://www.byderhand.net/ waar jy meer kan lees oor die onderskeie projekte, die tuinverse, die digterstuine en voortgesette projekte, sowel as ’n uitgebreide fotogalery.)

noordwes-universiteit-botaniese-tuine-1

NWU Botaniese Tuin, Potchefstroom

 QR_Tuinverse_eienetwerk_druk

QR-kode op ’n klip onder die soetdoringboom

  1. Kon jy dié bepaalde gedig vinnig tot in sy finale vorm afrond, of het dit deur verskeie weergawes na sy finale vorm ontwikkel?

Met die skryf van die gedig het ek voor ’n aantal wesenlike probleme te staan gekom. Eerstens was ek nie ten tye van die skryf self in Potchefstroom nie en moes staat maak op wat ek in die daaropvolgende navorsing as materiële geheue en materiële verbeelding gedefinieer het, volgens die konsepte van Buell se omgewingsverbeelding. Dit het onder andere behels dat ek op elke moontlike manier “inligting” moes bekom oor die plek waaroor ek moes skryf, deur navorsing oor plant- en voëlspesies van die Botaniese Tuine en onmiddellike omgewing, deur foto’s, digitale bronne en veral ook deur lewende videomateriaal wat Franci vir my gemaak het van die staproete na “my” boom, die klip onder die boom en die onmiddellike omgewing en klanke. Hierdie materiaal het die “toegangsdeure” geword waardeur ek, in samehang met die eie ervaring as materiële geheue van gelyksoortige omgewings waar ek was, ’n konsep kon skep vir die gedig.

  1. Hoeveel van dié vers is aan jou “gegee” en hoeveel daarvan was die resultaat van wroeg en sweet?

Wat gegee was, is die foto wat ek ’n jaar tevore van ’n welige soetdoring in volle blom geneem het. Dit was my mooiste soetdoringplek en ek kon daaruit put.

soetdoringbloeisels-4

Soetdoringbloeisels

Van daar af verder was dit wroeg en sweet! Ek het seker gemaak dat ek weet hoe die bloeiwyse van die soetdoring is, (dubbelgeveer), terwyl die stralekranse van geel pomponne vanselfsprekend is (sonpomponne).

Voorts moes ek in ag neem dat die besoeker aan die tuin op verskillende tye van die jaar daar sou wees en steeds moes kon identifiseer en meeleef met die gedig – vandaar die konsep van herhalende seisoene.

  1. In welke mate het die vers sy finale vorm bereik? Het jy byvoorbeeld die een of ander ordeningsbeginsel toegepas?

Sirkels en kringe was van die begin af ’n ordeningsbeginsel – ek wou reg laat geskied aan die goue sonpomponne, aan die krans(as kring)-wyse waarop hulle aan die stingels gerangskik is, aan die kringloop van die son en van seisoene en uiteindelik die kringloop van die aarde en kosmiese kringe. Die pantoen se herhalende vorm het na my gevoel die kringe-binne-kringe goed gepas.

  1. Het jy die vers gedurende sy vormingsproses aan iemand gewys en of mee bespreek? Is daar iemand (of instansie) wat jy as klankbord gebruik terwyl jy aan ’n vers werk?

Ek skryf meestal baie afgesonderd en min mense sien vooraf wat ek skryf. In die geval van hierdie gedig, was Franci en Bernard die eerste lesers. Tydens die vertaling na Engels het Tony en Gisela Ullyatt ’n vaardige Engelse hand bygesit.

  1. Hoe lank na die vers voltooi is, het jy dit laat publiseer? Waar het die betrokke vers die eerste keer verskyn?

Die eerste “verskyning” was in die NWU Botaniese Tuin en my eie eerste in situ-lees daarvan op ’n verskriklike warm dag tydens Aardklop. Wat nie daar was nie, was die sonpomponne; wat wel daar was, was die son. Daarna is die gedig natuurlik opgeneem in Die aarde is ’n eierblou ark (Proetea Boekhuis 2016).

  1. Kan jy ietsie sê oor die kwessie van “feit” en “fiksie” in dié vers?

In hierdie geval is die gedig op feite gebaseer en het ek so na as moontlik aan die spesifieke kenmerke van ’n soetdoring gehou sonder om die liriese kwaliteit van die ervaring prys te gee.

  1. Kan jy kortliks sê waaroor die vers, volgens jou, handel?

Ek ontleed nie graag my eie gedigte nie en verkies dat dit deur lesers gedoen word wat my dalk kan verras!

  1. Was daar dalk iets (boek/musiek/film/skildery) wat ’n bepaalde invloed op die tot standkoming van dié betrokke vers gelei het?

Die foto hierbo van die soetdoring se blomme was sekerlik die grootste invloed.

  1. Het jy ’n bepaalde leser, of gehoor, in gedagte wanneer jy aan ’n vers werk?

Ek het definitief hier ’n leser in gedagte gehad wat deur die skaduryke Botaniese Tuin sou stap en ’n rukkie op die klip onder die boom sou sit. Ek wou seker maak dat die leser/kyker/luisteraar afkyk, na waar ook sy voete op dieselfde plek as my voete en die boom se voet staan, dat hy sou opkyk, na die blou hoëveldse lug wat tussen die blare deurskyn en dat hy dalk aan die bas sou voel. Spesifieke woorde in die gedig sou dus ’n performatiewe funksie moes vervul – wat van die begin af deel van die beplanning was – en die gedig moet ’n soort lens of meganisme word waardeur die leser se waarneming gefokus word. Ek vermoed dat die performatiewe aard van die gedig bydra tot die leser se ingeplaaste leeservaring.

Hoewel ek ’n bepaalde soort leser in gedagte gehad het, is die fokus in die gedig egter die boom, bykans as ’n sentrum van die heelal, op daardie oomblik, binne die “minnende kring” wat alles in stand hou. Die verhouding van die digter met die boom en die ervaarde materialiteit word ook vooropgestel.

  1. In welke mate verskil hierdie vers van jou ander gedigte?

Hoewel dalk nie een van die sterkste gedigte in die bundel nie, maak die oorsprong van die gedig dit baie spesiaal. Die ervaring vir my as randdigter (en ook aan die rand van literêre kringe) om deel te kon wees aan die Tuinverse, was oorweldigend. En die gedagte dat die gedig en totempaal steeds daar is, by die boom, en voortgaan sonder my, is uniek.

  1. Is daar iets in dié vers wat jy as tipies “Suid-Afrikaans” sal beskou?

Die gegewe van die soetdoring ervaar ek nogal as tipies Suid-Afrikaans. Ons almal het iewers ’n soetdoring in ons lewe – dis deel van ons kollektiewe geheue van landskap. Die doringboompie betree ook die literêre versruimtes alreeds vanaf Totius se tyd.

  1. Kon jy dié vers tot ’n bevredigende punt afhandel, of het jy dit maar ten einde laas “versaak”?

Ek het by die sonpomponne begin, en toe ek eers op die pantoen besluit het, het die gedig sy eie (kring)loop geneem. En toe die bundel begin vorm aanneem het, het ek geweet dat die gedig ’n plek daarin sou vind. Tydens die redigeerproses het Martjie Bosman gehelp om die gedig kompakter te maak en dit verskyn in die bundel in die finale vorm.

  1. Was jy tevrede met die lesers se reaksie na die skryf (of publikasie) daarvan?

Ek is nie bewus van enige tradisionele lesersreaksie op die gedig nie. Ek kan dalk wel hier iets vertel oor die toonsettings as kunstenaarsinterpretasie, sowel as die landkunsinterpretasie van die gedig.

Twee musikale toonsettings is van “By die soetdoring” gemaak, die een as kunslied, getoonset deur  Gerrit Jordaan met klavierbegeleiding en stem, terwyl die tweede, getoonset en uitgevoer deur Johann Tempelhoff, ’n kitaarverwerking is. Die twee toonsettings is nogal uiteenlopend ten opsigte van die tonale aard en musikale kleur – die een dramaties en kragtig, die ander gedemp en meesleurend. Hierdie toonsettings word ook geaktiveer deur die QR-kode en lesers hier by Versindaba kan dalk probeer om die foto van die QR-kode op die klip te skandeer (deur enige QR-leser toepassing op hul foon) om toegang tot die toonsettings te kry. Ek moet byvoeg dat die toonsettings ’n groot verrassing vir my as digter was, en ’n verdere dimensie aan die gedig verleen. Aan die een kant is daar die “herkenning”, maar andersyds ook ’n “vreemdmaking” wat afstandelikheid van die gedig bewerkstellig.

Die tweede kunstenaarsinterpretasie is visueel. Deel van die Byderhand Tuinverseprojek was dat landkunstenaar Strijdom van der Merwe gevra is om kunswerke te skep wat by die verse se plekke aangebring kon word. Hy het die wonderlikste totempale gemaak wat ook as bakens opgerig is, elkeen uniek aan ’n spesifieke gedig. Die sketse van die konsepontwikkeling is ook deel van die inligting waartoe die leser/besoeker aan die tuine toegang het deur middel van die QR-kode.

skets-van-strijdom-van-der-merwe-5

Landkunstenaar Strijdom van der Merwe se interpretasie van die gedig

soetdoring-totempaal-6

Soetdoring-totempaal

(Foto: Franci Greyling)

Die konsep van tuinverse is in 2016 by die Tuin van Digters in Wellington gebruik met gedigte van digters uit daardie onmiddellike omgewing. Voorts het Prof Greyling ook besoek gebring aan Victoria Universiteit, in Kanada waarheen sy enkele gedigte, waaronder “By die soetdoring”, in ’n kampustuin “verplant” het om die konsep te verduidelik. My soetdoring het vir ’n kort rukkie sy blomkranse oor ’n ander kontinent uitgesprei!

boom-op-victoriakampus-kanada-10

“My” boom op die Victoriakampus, met die “Soetdoring”-gedig daarop aangebring

(Foto: Franci Greyling)

  1. ’n Laaste vraag, ter wille van die interessantheid: Kan jy nog die eerste vers wat jy ooit geskryf het, onthou? Indien wel, vertel ons ietsie daarvan?

My eerste vers kom uit my hoërskooldae en na ’n uiters kort skryfproses het ek dit vir die destydse Transvaler gepos, wat in daardie jare weekliks gedigte gepubliseer het. Ek dink die “prys” wat ek ontvang het na publikasie was R5! As ek reg onthou was die onderwerp religieus van aard. Daarna het gedigte gereeld in Die Huisgenoot op hul tienerblad verskyn.

Nota: As julle Potchefstroom besoek, gaan maak gerus ’n draai by die Botaniese Tuin waar die gedigte en totempale ’n permanente installasie is.

*

Erkenning: Die konsep van Digstring is ingegee deur Brian Brodeur se benadering op sy weblog “How a poem happens”.

 

Digstring. “Dertien kraaie” (Ilse van Staden)

Sunday, February 5th, 2017

images

Digstring

Enkele vrae oor die rugstring van ’n gedig

_______________________________________________________________________

Dertien kraaie

(na “Thirteen ways of looking at a blackbird” van Wallace Stevens)

1

‘n noot op ‘n dwarsbalk van bome

‘n enkele kras en krakende

kraai

2

twee kraaikuikens

     uit ‘n boom

        gewaai

ewe   dood

3

om ‘n kind te sus

hang aan ‘n kruishoutjie

drie draadjies draaiend

as die wind dit waai

drie knap gekerfde kraaie

4

pik plat paddas op uit paaie,

kraaie

5

aai aai my witborskat

daar’s kraaie en krááie

skat

6

as die kouvoël houvoël vrek

o my siel!

dan sit ek sonder kind of kraai

7

siembamba mamma se kindjie

kraai by die venster

kraai by die bed

cry baby cry

8

soms wanneer ek die woord byster raak

hoor ek kraaie taktloos

in tale kraak

9

van binne is ‘n kraai vol bene

10

tien kraaie pik

hul pad oop

uit die eierdop van my keel

11

kakofonie van

raafswart toiings kom

aan op die rukwind

af tussen takke,

iewers – die nag

12

niemand skryf ooit met kraaivere nie

want kraaivere krap in die keel

en skor skrywers raak krapperig

depressief of drink te veel

potensieel

13

die dertiende kraai

krys ‘n lala-baai

(c) Ilse van Staden (Uit: Waar die oog van stil word, 2016: Protea Boekhuis)

 

***

  1. Wanneer het jy dié gedig geskryf. Hoe het dit ontstaan?

 Ek het dit begin skryf iewers aan die einde van 2015. Ek het toe al min of meer al die gedigte bymekaargemaak vir die bundel Waar die oog van stil word en kraaie het so hier en daar opgeduik. Toe ek die gedig van Wallace Stevens lees, het ek besluit om te probeer om iets soortgelyks te skryf.

  1. Kon jy dié bepaalde gedig vinnig tot in sy finale vorm afrond, of het dit deur verskeie weergawes na sy finale vorm ontwikkel?

Ek het die gedig stuk-stuk geskryf, met elk van die dertien eenhede afsonderlik aangeheg en ook nie noodwendig in die finale volgorde nie. Party dele het ek later uitgegooi en vervang met ander.

  1. Hoeveel van dié vers is aan jou “gegee” en hoeveel daarvan was die resultaat van wroeg en sweet?

Seker hoofsaaklik “gegee”, met so stukkie wroeg en sweet.

  1. In welke mate het die vers sy finale vorm bereik? Het jy byvoorbeeld die een of ander ordeningsbeginsel toegepas?

Aanvanklik het ek net dertien afsonderlike seksies geskryf en dit lukraak rangskik. Later het ek patrone raakgesien (soos die verwysings na getalle) en dit daarvolgens rangskik en herskryf. Een van die afdelings het ek vir die pret akrosties geskryf.

  1. Het jy die vers gedurende sy vormingsproses aan iemand gewys en of mee bespreek? Is daar iemand (of instansie) wat jy as klankbord gebruik terwyl jy aan ’n vers werk?

Ongelukkig het ek tans geen klankbord nie.

  1. Hoe lank na die vers voltooi is, het jy dit laat publiseer? Waar het die betrokke vers die eerste keer verskyn?

Soos reeds gemeld, was dit een van die laaste gedigte vir die bundel en is dus gepubliseer omtrent vier of vyf maande na voltooiing.

  1. Kan jy ietsie sê oor die kwessie van “feit” en “fiksie” in dié vers?

Eerder sou ek sê feit en metafoor. Feit: ek kom daagliks kraaie teë. Die res is metafoor.

  1. Kan jy kortliks sê waaroor die vers, volgens jou, handel?

Dit was nie die bedoeling tydens die skryf van die gedig nie, maar as ek dit nou lees, sou ek raai dit handel oor lewe en dood, oor die hele katastrofe van skepping, geboorte, groei, liefhê, worsteling, dood.

  1. Was daar dalk iets (boek/musiek/film/skildery) wat ’n bepaalde invloed op die tot stand koming van dié betrokke vers gelei het?

Die gedig “Thirteen ways of looking at a blackbird” van Wallace Stevens, wat ek in ’n biblioteekboek oor Amerikaanse gedigte raakgelees het.

  1. Het jy ’n bepaalde leser, of gehoor, in gedagte wanneer jy aan ’n vers werk?

Nee. Ek skryf wat ek skryf. Laat lees wie wil.

  1. In welke mate verskil hierdie vers van jou ander gedigte?

Dis een van min verse wat ek doelbewus geskryf het n.a.v. iemand anders se gedig. Dis ook die eerste maal dat ek ’n gedig skryf wat uit soveel “stukkies” bestaan, elkeen byna ’n gedig op sigself.

  1. Is daar iets in dié vers wat jy as tipies “Suid-Afrikaans” sal beskou?

Nee, tensy dit die verwysings is na Afrikaanse liedjies soos “Aai aai die witborskraai” en “Siembamba”.

  1. Kon jy dié vers tot ’n bevredigende punt afhandel, of het jy dit maar ten einde laas “versaak”?

Ek is redelik tevrede met die gedig, maar sou dalk aan een of twee van die afdelings nog kon torring.

  1. Was jy tevrede met die lesers se reaksie na die skryf (of publikasie) daarvan?

As ek “die lesers se reaksie” kan oordeel volgens die opmerkings van een of twee resensente, ja, dan is ek tevrede.

  1. ’n Laaste vraag, ter wille van die interessantheid: Kan jy nog die eerste vers wat jy ooit geskryf het, onthou? Indien wel, vertel ons ietsie daarvan?

Dit moes iewers in graad een gewees het – ek het nog ’n kaartjie gehad waarop ek in potlood ’n datum in Mei 1979 geskryf het en dan die gediggie daarna (dit het verdwyn tydens ’n diefstal). Ek het dit aangehaal by die gedig “Variasie op ’n tema” wat in Watervlerk verskyn het.

 ***

Erkenning: Die konsep van Digstring is ingegee deur Brian Brodeur se benadering op sy weblog “How a poem happens”.

Digstring: Emma Bekker. Nagvangs

Monday, May 2nd, 2016

Digstring

Enkele vrae oor die rugstring van ’n gedig

Nagvangs

(Pediatriese onkologiesaal, Donald Gordon, Oktober 2009)

 

Daardie dag het die water vinnig opgedroog,

waters waar rus is,

die oase van die moedertong,

met sussende sinne en stories soos skole vis,

het drupsgewys verdamp,

onder skel teaterlig en geskropte vloer.

 

Daar is, goddank, visse so oud en eerlik soos die aarde voor die mens,

wat hulself onthef het van die nukke

van volgehoue vog:

daardie nag, droëmond, langs haar ontsmette bed,

het ek knielend kaalhand babers uit ’n kleikombers gegrou en

vir my kind sop gekook.

 

  1. Wanneer het jy dié gedig geskryf. Hoe het dit ontstaan?

”Nagvangs” is in 2013 geskryf.  Die gedig is die filtraat van vier jaar se broei oor ‘n

 grensverskuiwend gebeurtenis in ons gesin se lewe. In 2009 moes my dogter, Emmie, sjirurgie ondergaan om te bepaal of ’n seldame melanoom op haar enkel enige ander kwaadaardigheid in haar lyf agtergelaat het.  Sy was op daardie stadium elf. Die melanoom is seldsaam en niemand het regtig geweet hoe om die situasie te benader nie. Die prosedure het gewys dat daar geen kankerspore in haar lyf oor was nie, maar ongelukkig het die ingryping haar met blywende limfedeem in haar been gelaat. As ouer worstel mens dan met die impak van die besluite wat jy omtrent jou kind se welsyn geneem het.  Om te dig, is my vorm van selfterapie.

2. Kon jy dié bepaalde gedig vinnig tot in sy finale vorm afrond, of het dit deur verskeie weergawes na sy finale vorm ontwikkel?

Die gedig het op ’n Sondagoggend vroeg, voor die goue uur, uit my onderbewuste uitgekruip. Ek het dit in ’n slaapbenewelde toestand op my foon neergepen en vir my man geWhatsapp. En toe het ek weer aan die slaap geraak. Dit was soos ’n pitsweer wat my lyf verlaat het. Die gedig het omtrent in haar oorspronklike vorm in die bundel verskyn.

3. Hoeveel van dié vers is aan jou “gegee” en hoeveel daarvan was die resultaat van “bloedsweet”?

Daar was vier jaar van emosionele bloedsweet en een nag van verlossing.

4. In welke mate het die vers sy finale vorm bereik? Het jy byvoorbeeld die een of ander “onderdeningsprinsipe” toegepas?

Nagvangs kom uit ’n oerbron. Daar was intuïtiewe ordening wat ek nie eers kan beskryf nie. ’n Sjamaniese proses.

5. Het jy die vers gedurende sy vormingsproses aan iemand gewys en of mee bespreek? Is daar iemand (of instansie) wat jy as “klankbord” gebruik terwyl jy aan ’n vers werk?

My man het díe Sondagoggend die gedig op sy foon gelees en omtrent in sy oggendkoffie gehuil. Dis wonderlik om met die seun van ’n digter getroud te wees. Alber is ’n uitstekende leser. Hy is my “muus”. Ek dink die gedig was vir ons albei ’n soort katarsis. Ons het later die dag middagete gaan eet by die Burgers, wat amper-bure van ons is. Ná omtrent twee glase wyn, het Alber sy foon uitgehaal en vir Willie die gedig gewys. En toe vra Willie: “Emma, is daar nog waar hierdie vandaan kom?” Hierdie gedig was die impetus vir die uiteindelike verskyning van Skryn. Alber, Willie, my skoonpa, Pirow Bekker, Christo van Staden, Willem Krog, Charl-Pierre Naudé en ’n paar van my nabye vriende word as klankborde ingetrek in my skeppingsproses. Ek kies my klankborde volgens die inhoud van elke gedig.

6. Hoe lank na die vers voltooi is, het jy dit laat publiseer? Waar het die betrokke vers die eerste keer verskyn?

“Nagvangs” is in Skryn (Protea, 2015) gepubliseer. Drie jaar nadat dit geskryf is.

7. Kan jy ietsie sê oor die kwessie van “feit” en “fiksie” in dié vers?

Ek dink ek het die vraag reeds gedek. Die res laat ek aan my lesers oor.

8. Is dit ’n narratiewe vers?

Dis ’n beeldende vers met ’n narratiewe gevoel. Dis hoe my derms dit wil beskryf.

9. Kan jy kortliks sê waaroor die vers, volgens jou, handel?

Ek sou hoop dat die inhoud en die agtergrond wat ek pas gegee het, ’n avontuur van die ontsluiting van hierdie vraag vir die lesers sal inhou.

10. Was daar dalk iets (boek/musiek/film/skildery) wat ’n bepaalde invloed op die tot standkoming van dié betrokke vers gelei het?

Die beelde wat in my geheue ingebrand is, daardie nag in die pediatriese onkologiesaal in Donald Gordon, was sterk genoeg.

11. Het jy ’n bepaalde leser, of gehoor, in gedagte wanneer jy aan ’n vers werk?

Nee. My gedigte is baie uiteenlopend. Ek hoop maar my selfterapie resoneer met diesulkes wat met soortgelyke stukke inhoud in hulle lewe stoei.

12. In welke mate verskil hierdie vers van jou ander gedigte?

Dis een van die latere gedigte in die bundel. Daar is moontlik ’n soort loutering in die beeldgebruik wat dui op ’n nuwe wending in my toekomstige werk. Ek het hier begin rondspeel met ’n nuwe, sekerder stem.

13. Is daar iets in dié vers wat jy as tipies “Suid-Afrikaans” sal beskou?

Ek wil sê babers, maar hulle is oral.

14. Kon jy dié vers tot ’n bevredigende punt afhandel, of het jy dit maar ten einde laas “prysgegee” (abandon)?

Só gemaak en só gedruk. Gedigte is maar soos kinders. Hierdie een het geweet wie sy was sedert sy gebore is. Ek moes haar net los om haarself te wees.

15. Was jy tevrede met die lesers se reaksie na die skryf (of publikasie) daarvan?

Ek was aangedaan en ontroer.

16. Wanneer het jy jou eerste gedig geskryf?

Ek maak al rympies vandat ek die towerkrag van rymwoorde ontdek het. Die eerste “ernstige” gedig, het ek geskryf toe ek tien was. Al wat ek oor daardie poging gaan sê, is dat die inhoud baie ambisieus vir ’n tienjarige was. Ek dink ek poog steeds om moeilike inhoud in verspakkies te klee.

***

Versindaba

Erkenning: Die konsep van Digstring is ingegee deur Brian Brodeur se benadering op sy weblog “How a poem happens”.

Digstring: Nini Bennett. Da Capo

Wednesday, April 13th, 2016

Digstring

Enkele vrae oor die rugstring van ’n gedig.

Da Capo

Van al die relieke, uitgestrooi met afskeid

is min dinge so leeg en eensaam soos ’n hoed;

dit reis tussenwêrelds na niks of na rus

en die kapstok sê: jy het gearriveer of gegaan.

Daar is min dinge so aanwesig soos ’n hoed.

Op al die haltes van aankoms en vertrek

was jou swaar kop die mooiste; groot

met skedelnate broos om die kroonare

wat roosrank deur jou brein. Jou hoed

was trots, maar hang nou verslae

aan die kapstok – sal dit ons haltes

van vergeet onthou as ek inboek

in die eensaamheid van dié vers?

’n Kapstok tel die ure se loopgang,

die kopskuiwe van hier en ver.

As ons ná die eendagsreis ontslaap, die self

kolskoot en finaal ophang aan die kerfstok

sal ek weer aanmeld by die laaste

halte – die inlas van verlies vind;

jou hoed hang daar, jy is hier,

vir ewig tuis. Ek het jou liefgehad

soos ’n hoed of ’n eenvoudige profesie.

 

Uit: Boekstaaf. Nini Bennett. Cordis Trust, 2015.

  1. Wanneer het jy dié gedig geskryf. Hoe het dit ontstaan?

Ek het die gedig iewers in Mei 2013 geskryf. Dit was een van die eerste verse wat ek na ’n langerige stilte geskryf het, en dit sou later die openingsgedig van Boekstaaf vorm. Ek het intuïtief beplan dat dit die eerste gedig in die bundel sal wees, en dat die musiekterm: “herhaal vanaf die begin/kop” ’n sikliese bundeleenheid sou bewerk.

  1. Kon jy dié bepaalde gedig vinnig tot in sy finale vorm afrond, of het dit deur verskeie weergawes na sy finale vorm ontwikkel?

Die eerste pogings het redelik vinnig verloop. Op aanbeveling van my keurder het ek teruggesnoei aan die gedig en van die versreëls verkort. In totaal was daar ongeveer ses herskrywings van die betrokke vers.

  1. Hoeveel van dié vers is aan jou “gegee” en hoeveel daarvan was die resultaat van “bloedsweet”?

Die vers het relatief glad gevloei. Die slotreël, “Ek het jou liefgehad/soos ‘n hoed of ’n eenvoudige profesie” het ek eers heelwat later bygevoeg. Ek het geweet die gedig kort iets, soos ’n spesery. Ek het my onderbewussyn opdrag gegee (letterlik) om fyn te luister en te wag: dit sal na my toe kom. Ek doen dit as ek vashaak of wag op ’n gedig – die brein is na alles ’n moederbord wat ’n mens kan programmeer om instruksies uit te voer; ’n rekenaar wat deur derduisende stukkies data skandeer vir die regte ‘antwoorde’.

  1. In welke mate het die vers sy finale vorm bereik? Het jy byvoorbeeld die een of ander “onderdeningsprinsipe” toegepas?

Ek wou ’n sangerige vrye vers skryf, en by gebrek aan formele ordeningsmeganismes soos met vaste versvorme, het ek gesteun op ‘interne bindingsmeganismes’. Ek wou die waarde van klank benut met assonansie en alliterasie, asook die enjambementsfunksie, herhaling, en kontraswerking wat die beweging van die hoed voorstel. Terwyl ek aan ’n gedig werk, ontleed ek dit parallel met die skeppingsproses met die hoop dat dit darem ’n bietjie literêre pitkos sal bied. Ek het my eie “shorthand” ontwikkel as ek skryf. Ek werk met ’n potlood, want ’n potlood krabbel vinniger as ’n pen. Deur hakies, numering en pyle te gebruik, skep ek soms tot drie weergawes van ’n gedig in een rofwerkpoging, waarna ek die verskeie pogings toets en kombineer totdat die finale gedig uitkristalliseer.

  1. Het jy die vers gedurende sy vormingsproses aan iemand gewys en of mee bespreek? Is daar iemand (of instansie) wat jy as “klankbord” gebruik terwyl jy aan ’n vers werk?

Ek het die gedig vir my lewensmaat, Mellet Moll, en vir my ma gewys. Mellet is ’n goeie analitiese klankbord, terwyl my ma ’n fyn intuïtiewe leser van poësie is. Tussen dié twee vind ek gewoonlik ’n middeweg. Ek het die gedig ook op die sosiale media geplaas, maar laasgenoemde is nie ’n goeie barometer vir die waardebepaling van poësie nie.

  1. Hoe lank na die vers voltooi is, het jy dit laat publiseer? Waar het die betrokke vers die eerste keer verskyn?

Die vers het twee jaar sedert ek dit die eerste maal geskryf het, verskyn in Boekstaaf (2015:2).

  1. Kan jy ietsie sê oor die kwessie van “feit” en “fiksie” in dié vers?

Die vers is fiktief. Dit staan universeel as liefdesgedig, of as ’n gedig oor ’n hoed, of as ’n hoed wat ’n persona voorstel. Die vers is “emosioneel die waarheid”, om Jeanne Goosen aan te haal. Binne die groter bundelkonteks kan die vers inspeel op die werk van Milan Kundera, Caspar D. Friedrich en René Magritte as feitelike verwysingspunte.

  1. Is dit ’n narratiewe vers?

Nie heeltemal nie, maar dit beskik wel oor narratiewe eienskappe.

  1. Kan jy kortliks sê waaroor die vers, volgens jou, handel?

Dit is ’n liedagtige vers waarin musikaliteit geaktiveer word deur die titel, ’n musiekterm wat beteken “herhaal vanaf die begin/kop”, soos reeds genoem. Die hoed vertrek en gaan uit in die wêreld, reis deur tyd en ruimte, maar keer telkens terug na die kapstok. Die hoed is ook ’n persona wat identiteit opeis en eindelik die sikliese gang van die lewensreis en dood voorstel. Binne die bundelgeheel is dit die poëtikale vertrekpunt of vehicle.

  1. Was daar dalk iets (boek/musiek/film/skildery) wat ’n bepaalde invloed op die tot standkoming van dié betrokke vers gelei het?

Ek het die vers geskryf direk na aanleiding van die film Modigliani (2004). Veral een toneel het my bygebly: Modigliani en Picasso ruil hoede op ’n speelse wyse, maar dié spel blyk ’n dodelike magspel tussen die twee skilders te word. Die ryk simboliek rondom ’n hoed het my dadelik aan die dink gesit.

  1. Het jy ’n bepaalde leser, of gehoor, in gedagte wanneer jy aan ’n vers werk?

Dis ’n plesier om te skryf vir ingeligte lesers van poësie. Ek probeer om nie my lesers doelbewus te vervreem nie, en verkies om “helder” te skryf. En om ook my tematiek uit te werk dat die verse eindelik tydloos of universeel kan staan, ongeag die verwagtingshorison of verwysingsraamwerk.

  1. In welke mate verskil hierdie vers van jou ander gedigte?

“Da Capo” was ’n waterskeidingsoomblik nadat ek gedink het ek poësie vaarwel geroep het – ’n waterskeidingsoomblik wat ironies genoeg sigbaar geword het ná die skilder, Liekie Fouché, se vertolking van die verse in ’n skildery, Another world is calling, op die omslagontwerp. Met die skryf van hierdie vers het ek geweet my skrywersdroogte is gebreek.

  1. Is daar iets in dié vers wat jy as tipies “Suid-Afrikaans” sal beskou?

Alhoewel die vers universeel is, kan dit ook as tipies Suid-Afrikaans gesien word. Daar is baie kapstokke met hoede in Suid-Afrikaanse huishoudings – iets wat bekend is en waarmee lesers kan identifiseer.

  1. Kon jy dié vers tot ’n bevredigende punt afhandel, of het jy dit maar ten einde laas “prysgegee” (abandon)?

Ek verlaat verse met die geloof dat daar hopelik nuwes (of beter verse) iewers wag. Ek sukkel om ’n vers te lees wat uiteindelik in sy gietvorm rus – ek troetel nie ou werk nie. Met “Da Capo” was ek redelik tevrede.

  1. Was jy tevrede met die lesers se reaksie na die skryf (of publikasie) daarvan?

Ek was dankbaar vir ’n gunstige reaksie. Lesers het die hoedkodes raakgelees, asook die intratekstuele spel met ander verse, en die intertekstuele en metatekstuele spel met Kundera, Friedrich, Magritte, en ander werk.

  1. Wanneer het jy jou eerste gedig geskryf?

In 1977, aan die einde van my vyfde jaar nadat my ouma my leer lees en skryf het. Ek het vinnig drie rympies na mekaar neergekrabbel: een oor ’n huis, een oor ’n feëtjie in ’n vyeboom, en een oor ’n spoorlyn. Dit kwalifiseer nie werklik as gedigte nie – maar in my jong gemoed dit het so gevoel.

Erkennings:

Bennett, Nini. Boekstaaf. 2015. Pretoria: Cordis Trust-Publikasies.

Die konsep van “Digstring” is ingegee deur Brian Brodeur se benadering op sy weblog “How a poem happens”.

  •