Bill Viola – The Greeting (1995)
De Amerikaanse videokunstenaar Bill Viola (1951-2024) maakte in een boekhandel in Florence, waar hij toen werkte, kennis met het schilderij ‘De Visitatie’ van de Italiaanse schilder Jacopo de Pontormo (1494 –1557). Het schilderij toont Maria, die haar nicht Elisabeth vertelt dat ze zwanger is (van Jezus). Een (volgens Lucas 1:36-56) dubbel geladen moment, want waar Maria als maagd zwanger is, is de onvruchtbare Elisabeth al zes maanden eveneens zwanger (van Johannes de Doper). Niet lang daarna zag Viola, terwijl hij in zijn auto voor het stoplicht stond, een groepje vrouwen die op de hoek van de straat stonden te praten. Hij was gefascineerd door de gelijkenis met het schilderij, door de lichtval, en ook door de beweging van hun jurken in de wind. Vrijwel direct daarna begon hij aan het videowerk The Greeting.
Het videowerk verbeeldt een gesprek tussen twee vrouwen, een van middelbare leeftijd, de andere jonger. Ze worden onderbroken door een derde (eveneens jongere) vrouw: de begroeting tussen deze jongere vrouw en de vrouw van middelbare leeftijd is bijzonder hartelijk en warm. De eerste jonge vrouw lijkt een beetje te worden buitengesloten. Het werk verwijst direct naar Pontormo’s schilderij, dus we kunnen veilig aannemen dat het hier eveneens om Maria en Elisabeth gaat, die over hun zwangerschap praten. Maar het mooie is: dat hoeft niet. De ontmoeting is niet minder mooi als het een ontmoeting tussen drie anonieme vrouwen is.
Het is oorspronkelijk een filmpje van 45 seconden, die echter zodanig is vertraagd dat de video ruim 10 minuten duurt. De wind is het enige geluid: van het gesprek zelf is niets te horen. Door die extreme vertraging ontstaat een zeer gedetailleerde weergave van het tafereel. De ontmoeting tussen twee vrouwen, en met name de onderbreking door de derde, krijgt er een onvermoede diepte door. Omdat de kijker alle tijd krijgt om alle bewegingen te bestuderen, de gezichtsuitdrukkingen, de verandering in lichtval, krijgt het werk een zeldzame diepte, en is het enorm rijk aan emoties en betekenislagen. Al is het alleen maar in de schakeringen in de gezichtsuitdrukkingen.
Het originele schilderij van Pontormo (geschilderd in 1528-1530) is een fraai voorbeeld van Renaissance-kunst. Het werk is dramatisch, met name door de houding van de vrouwen, en de intensiteit van de blikken die ze uitwisselen. Hoewel Viola vrij nauwkeurig het schilderij nabootst, oogt The Visitation wat moderner, met name vanwege het gebouw op de achtergrond, dat een appartementencomplex lijkt te zijn. Dat benadrukt dat het beeld van Viola beweegt, waar Pontormo de beweging moest suggereren in zijn schilderij.
Viola’s The Greeting werkt daarom als een soort spiegel. We zien alles beter als het wordt vertraagd, als we de tijd krijgen (en nemen) om te kijken. Bij Viola handelt het tafereel niet per se over Maria en Elisabeth, of de Bijbelse figuren die zij zullen baren. Het kan heel goed een min of meer dagelijkse ontmoeting tussen drie willekeurige vrouwen zijn. Daarmee verdiept hij de dagelijkse werkelijkheid. En laat hij zien dat daar de magie uit voortkomt.
Mooi (1): Jean Fouquet – Madonna omringd door serafijnen en cherubijnen (circa 1450)
Mooi (2): Elliott Smith – From a basement on the hill (2004)
Mooi (3): Herman Gorter – Liedjes aan de Geest der Muziek der Nieuwe Menschheid (1930)
Mooi (4): Gustave Courbet – L’Origine du Monde (1866)
Mooi (5): Pablo Picasso – Fille devant un miroir (1932)
Mooi (6): Anne Frank – Het Achterhuis (1947)
Mooi (7): Aaron Kunin – Love Three (2019)
Mooi (8): Barbara Corday en Barbara Avedon – Cagney & Lacey (1981-1988)
Mooi (9): Deborah de Robertis – Miroir de l’origine (2014)
Mooi (10): Chr. J. van Geel – Het Zinrijk (1971)
Mooi (11): Dimitri Shostakovich – 24 Preludes en fuga’s, Op. 87 (1952)
Mooi (12): The Beatles – The White Album (1968)
Mooi (13): Hadewijch – Visioenen (begin 13de eeuw)
Mooi (14): René Girard – La Violence et Le Sacré (1972)
Mooi (15): Claude Monet – Les Nymphéas (1914-1926)
Mooi (16): Alfred Schaffer – Wie was ik (strafregels) (2020)
Mooi (17): Paul van Ostaijen – De Feesten van Angst en Pijn (1918-1921)
Mooi (18): R.E.M. – Up (1998)
Mooi (19): Maya Angelou – I Know Why The Caged Bird Sings (1969)
Mooi (20): Alphonse Osbert – Vision (1892)
Mooi (21): Charlie Chaplin – The Great Dictator (1940)
Mooi (22): Danez Smith – Don’t call us dead (2017)